VSSM is supporting this demand by the Nat, are you?

Nat performing acrobatics

‘Nat’

The image that crosses your mind at the mention of the word Nat is acrobats walking on ropes,  correct?

You can see  such daredevil acts in circus as well but,  the circus artists perform with safety measures, whereas we have none.

Many of us have had fatal accidents while performing these acts but, we have complete faith in our deity. It is be
cause of our trust in her blessings that we are able perform fearlessly. You won’t find us in towns and urban areas but, we still perform in the remote regions of Gujarat.. try finding us you would be surprised to witness our daredevil stunts.

Oh yes, do not confuse us with those roadside Nats who make their small children act and perform such life-threatening acts, we are not those, we can never risk the lives of our children we are the Raj-Nat of Gujarat. During the times of Kings and kingdoms we were much honored and respected for our skills but, our fate has changed now!!

We were never part of any region, we kept travelling to various places to perform our art and we continue to  do that. But, the government does not consider us as nomadic community. We do not feature on the list of nomadic communities. Can you believe that??

Get us our community included in the list, can you? The officials do not give us a caste certificate because they cannot find our community on the list when they look at their computer screen!! Without a caste certificate, we are unable to access any of the government schemes that are for the benefit of communities like us. All we want is getting our community included in the official list of nomadic tribes of Gujarat..

VSSM is supporting this demand by the Nat, are you?

'નટ '

'આ શબ્દ બોલતા જ દોર પર #ખેલ કરતા અમે તમને દેખાઈએ.

સરકસમાંય અંગકસરતના અમારા જેવા ખેલ થાય પણ એ લોકો નીચે નેટ બાંધે પણ અમે ના બાંધીએ.
ઘણા પડ્યાને જીવથી ગયા. અામ તો અમારી સતીમાં અમારી રખેવાળી કરે ને એના ભરોષે જ અમે દોરડાં પર ચાલીએ.. યાદ આવ્યાને અમે? આજે બહુ નથી દેખાતા.. મૂળ તો લોકોને હવે નથી જોવા એટલે જ નથી દેખાતા પણ અંતરિયાળ ગામડાંમાં અમે હજુએ છીએ.. શોધજો દેખાઈશું.

અને હા અમે ગુજરાતના નટ. કોઈ દી નાના બાળકો પાહે ખેલ ના કરાવીએ. એટલે શહેરમાં માઈક ચાલુ કરી નાના બચુડાને ખેલ કરતા જોઈને એ અમે, એમ ના માનતા અમે તો #રાજનટ...
રાજા જેવો ઠાઠ હતો પહેલાં.. પણ નસીબની બલીહારી...

#વિચરણ તો પહેલાંય હતું ને આજેય છે.. છતાં અમે #વિચરતીજાતિની યાદીમાં નહીં. લો બોલો?

#કોમ્પ્યુટરમાં અમારુ નામ ચડાવી આલો એટલે બસ ને એ અમારી માંગ...'

જાતિ પ્રમાણપત્ર આપતા પહેલાં સરકારી વેબસાઈટ પર જાતિની યાદી ચેક કરતા અધિકારીને નટ યાદીમાં દેખાતા નથી એટલે #પ્રમાણપત્ર મળતા નથી એટલે એમને તો એમનું નામ કોમ્પ્યુટરમાં ચડી જાય એટલે બસ અેમની માંગને અમારો ટેકો ને તમારો?

#VSSM #NomadsOFIndia #MittalPatel #Nat #NomadicTribes #Cast #ConditionOfNonadicTribes #HumanRights #computer

કલરકામ કરવા ઝાઝા પૈસા નહતા પણ નટ સમુદાયના યુવાનોએ કોઈપણ શરત વગર કલરકામ કરી આપવાની તૈયારી બતાવી...

વાત્સલ્ય હોસ્ટેલમાં નટ યુવાનો સાથે મિત્તલબેન

અમારા બાળકોની હોસ્ટેલમાં કલર કરાવવો પડે એમ હતો. કલરના ખર્ચ કરતા કલર કરવાનો ખર્ચ વધુ થાય. પાસે એવા પૈસા નહિ. 350 બાળકો ને સાચવવાનો તેમના ભણવા, જમવાનો ખર્ચ જ ખુબ મોટો એમાં કલર... શું કરવું? ડીસામાં રહેતા નટ યુવાનો કલર કામ કરે એનો ખ્યાલ. મેં કિશનકાકા નટ સાથે વાત કરી અને પાસે ઝાઝા પૈસા નથી. જમવા અને રહેવાની વ્યવસ્થા કરીશું એમ કહ્યું. એમણે કહ્યું બેન ચિંતા ના કરો હું છોકરાંઓને મોકલું છું. નટ યુવાનો આવ્યા, 15 દિવસથી કલરકામ કરે છે. પણ એકેય વખત પૈસાની વાત કરી નથી.

આજે હોસ્ટેલ ગઈ ત્યારે એમણે સાથે ફોટો પડાવવા કહ્યું. ને ફોટો પાડ્યો. મેં કહ્યું અમારાથી જે બનશે એ આપીશ. પણ હાલ કશું નથી. એમણે કહ્યું, ‘તમે કો ને બેન તો માથું આલી દઈએ. અને આ બધું અમારા બાળકો માટે જ તો છે. ઓછું ના લાવો...’ અદભુત છે આ લોકો અને એવો જ અદભુત છે એમના પ્રેમ.

મન છે આ યુવાનોને કામના પૈસા આપવાનું. બધું ગોઠવાશે એમ લાગે છે. બાકી એમની સાથે આપણે સૌ ફોટો પડાવીયે એવા પ્રેમાળ છે આ લોકો.

અને હા વ્યક્તિગત રીતે મેં અને મારી ટીમે આ પ્રેમ મેળવ્યો છે જેનો દુનિયાની ભાષામાં કોઈ હિસાબ નથી.

Nat are not Nomads!!

The acrobatic Nat during one of the performances... 

Kishankaka Nat calls me and inquires, “Ben, has Nat community been removed from the nomadic communities??”

“No, who is telling you that?” I replied.

“Ben, we are in process of preparing applications for allotment of residential plots to the Nat families staying in Siddhpur for which we require caste-certificates. We approached the Mamlatdar of Siddhpur for the same where he tells us that the Nat aren't part of the nomadic communities!!” says Kishankaka. 

This isn’t happening for the first time. There remains a great confusion amongst the local and to an extent the senior bureaucracy over the inclusion of the nomadic and de-notified tribes in their classified list. Under the Department of Social Justice and Welfare falls the  Vikasti Jaati Kalyan Khatu. This Board works for the Socially and Economically Backward communities under which the  Nomadic and De-notifed tribes are classified.  We have made numerous requests and appeals to rework and  bring out a new list (as the current list is almost 60 years old and believed to be prepared in a hurry during the formation of Gujarat) of the nomadic and de-notifed communities. There are numerous sects and sub-sects amongst the nomads and all need to be included. But there is hardly any progress made on this issue. Making us raise a much obvious doubt: Are they really interested in development of poor, for who they are in office!!

A resolution has also been passed to include the Nat in the list but as  the resolution hasn’t been uploaded on the GSWAN (a government portal) website acquiring caste certificated at local level becomes a challenging task. 

Kishankaka himself has been appointed as Director to Corporation for Social and Economic Development of Nomadic and De-notified tribes. I told him, “You should have asked the Mamlatdar, if Nat do not feature in the list how come I have been appointed Director to such government formed body!!” 

Take a trip down memory lane and the images of street side acrobatic shows performed by the Nat men and children will cross your mind, so how come the policymakers and administration fail to recognise such an important aspect. Mention Nomads and the images of colourful Vanzara, acrobatic Nats, knife sharpener  Saraniya, the snake charmers Madari-Vadi swipe our minds..these are the communities who have been wandering for centuries so if the administration isn’t aware of such obvious facts they should offer to investigate further to confirm and come back on the issue instead of contradicting a much obvious fact!!

આજે ડીસાથી કીશનકાકા નટનો ફોન આવ્યો. 

‘બેન અમને નટને વિચરતી જાતિમાંથી કાઢી નાખ્યા?’

‘ના કોણ આવી વાતો કરે છે તમને’

‘બેન સિદ્ધપુર મામલતદાર પાસે સિદ્ધપુરમાં રહેતા નટ સમુદાયના લોકોને રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળે તે માટેની માંગણી કરી છે અને તે માટે દરખાસ્ત તૈયાર કરવાનું કરી રહ્યા છીએ અને દરખાસ્ત માટે જાતિ પ્રમાણપત્ર જોઈએ એ મેળવવા મામલતદાર પાસે ગયા તો એમણે કહ્યું નટનો સમાવેશ વિચરતી જાતિમાં થતો નથી.’

વિકસતી જાતિ કલ્યાણ ખાતું, સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગના નેજા હેઠળ સામાજિક અને શૈક્ષણીક રીતે પછાત જાતિઓ જેમાં વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે તે તમામ માટે કામ કરે છે. ત્યાં આ જાતિઓ બાબતે થઈ રહેલી માથાકૂટોની કેટલીવાર રજૂઆત કરી છે. તેમણે નટને વિચરતી જાતિમાં ગણવા અંગેનો ઠરાવ કર્યો છે પણ સરકારની જીસ્વાન વેબસાઈટ પર ઓનલાઈન મુકવાનું તેમણે કર્યું નથી એટલે સ્થાનિક સ્તરે પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં તકલીફ પડી રહી છે.

vssm દ્વારા કેટલીક જાતિઓના પર્યાય ઉમેરવા બાબતે સરકારમાં રજૂઆતો પણ થઈ છે. પણ તે દિશામાં કાંઈ થઈ નથી રહ્યું. આ તંત્ર આવી ગોકળગાય ગતિથી કેમ ચાલે છે અને તેઓને ખરેખર ગરીબોના વિકાસમાં રસ છે કે કેમ તે પ્રશ્ન પણ થઈ રહ્યો છે.

કીશનકાકા વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિઓ આર્થિક, સામાજિક વિકાસ માટે બનેલા નિગમમાં ડાયરેક્ટ તરીકે ફરજ બજાવે છે. મે તેમને કહ્યું, ‘કાકા મામલતદારને કહેવું હતું ને કે, હું નિગમમાં ડાયરેક્ટર તરીકે ફરજ બજાવું છું જો અમારો સમાવેશ વિચરતી જાતિમાં થતો જ ના હોય તો હું નિયામક કેવી રીતે બન્યો?’

નટ તો સદીઓથી વિચરતા રહ્યા છે. અંગકસરતના હેરત પમાડે તેવા ખેલ તેઓ કરે છે. આંખ બંધ કરીને વિચરતી જાતિઓ એટલે કોણ એવું પુછીએ તો પણ નટ, વાદી, વણઝારા, બાજણિયા સહજ બોલાઈ જાય ત્યારે અધિકારીઓને આ કેમ ખબર નથી. વળી ખબર ના હોય તો સીધા ના પાડવાની જગ્યાએ હું તપાસ કરીને કહું છું તેવી હૈયાધારણા લોકોને આપે તો લોકો રાજી થાય નહીં તો કિશનકાકાને થયો એવો થડકારો થઈ જાય.... 

ફોટોમાં નટ અંગકસરતના ખેલ કરતા નજરે પડે છે.

Instead of accepting the nomadic families the authorities still choose to reject them....

The Living Conditions of the Nat and Vansfoda families
in Khoda Village

17 families belonging to Nat and Vansvadee (Jogi) nomadic community stay in a settlement located on the outskirts of Khoda village of Banaskantha’s Tharad block. The settlement has been their home for many years now. While these families remain on the move through out the year they gather back in the settlement to spend the monsoon months. Most nomadic communities across Gujarat do not move/wander during the monsoon period. 

These 17 families possess  Voter-ID Cards, Ration Cards bearing the address of Khoda village, their houses in the settlement  are Kuccha huts with hay roofs. VSSM has been striving to ensure these families are allotted plots to build their homes. VSSM has also filed applications for the same, its been long since we  submitted all the relevant documents in the office of the Mamlatdar. Inspite of producing all the necessary  documents there has been no progress in the direction of processing the applications.  

Until now the families had been receiving water in the settlement, but that too has been turned off. It is believed that an RTO office is coming up on the land where these families are staying right-now. The families aren’t against any construction  on this land, they aren't asking for the plots on that very piece of land, all they are requesting is a piece of land anywhere  so that they can build home and have a permanent address. When the authorities do not process the applications for such a long time it reflects their attitude and makes us question their willingness to work for the voiceless and the marginalised.

At present the families are being pressurised to vacate the place without  telling them where to go. VSSM has requested the authorities to do what is rightful and just for these families. Let us hope for the best.

It pains us immensely when we see thousands of nomadic families survive in absolutely inhumane conditions. Almost 7 decades of independence and our country has huge populations who do not have food at the end of the day. How shameful is that for us as a society and country. After filing the applications we had been expecting allotment of plots, instead what the authorities are doing is shooing them away from the place they called home for several years. 

How wonderful it would have been if the families were given the same priority as is been given to a RTO office!

બનાસકાંઠાના થરાદ તાલુકાના ખોડાગામમાં નટ અને વાંસવાદી (જોગી)ના કુલ 17 પરિવારો વર્ષોથી ગામમાં રહે છે. ધંધા અર્થે ગામથી થોડો સમય બહાર જાય પણ વળી પાછા આ ગામમાં જ આવીને રહે છે. આ પરિવારો પાસે આ ગામના મતદારકાર્ડ, રેશનકાર્ડ પણ છે. આ પરિવારો ગામથી દૂર પડતર જગ્યા પર ઘાસના છાપરાં બાંધીને રહે છે. આ પરિવારોને રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળે તે માટે VSSM દ્વારા છેલ્લા ચાર વર્ષથી રજૂઆત થઈ રહી છે અને પ્લોટની માંગણી સંદર્ભની દરખાસ્ત તમામ દસ્તાવેજ સાથેની મામલતદાર કચેરીમાં જમા પણ કરાવી છે પણ કોણ જાણે આ દિશામાં કોઈ કાર્યવાહી કેમ થતી નથી.

આ પરિવારો જ્યાં રહે છે ત્યાં પીવાના પાણીની સુવિધા કરી હતી તે પણ બંધ કરી દેવામાં આવી છે. હાલમાં આ પરિવારો રહે છે ત્યાં કદાચ આર.ટી.ઓ કચેરી બનવાની છે. આરટીઓ કચેરી ભલે બને આ પરિવારો તેનો વિરોધ નથી કરતા. ના તેઓ હાલમાં જે જગ્યા પર રહે છે તે ફાળવવાની જીદ કરતા પણ ક્યાંક તો તેને સ્થાયી સરનામું આપવાની માંગ કરે છે. જે આ દેશના નાગરિક હોવાના નાતે તેમનો અધિકાર પણ છે. પણ સમાજના સૌથી છેવાડે રહેતા આ પરિવારો પ્રત્યે સૌ દુર્લક્ષ સેવી રહ્યા હોય તેમ લાગે છે. હાલમાં તેમના ઉપર આ જગ્યા ખાલી કરવા સૌ દબાણ કરી રહ્યા છે. પણ ક્યાં જઈને રહેવું તેનો વિકલ્પ કોઈ આપતા નથી. VSSMએ આ પરિવારો સાથે ન્યાયીક કાર્યવાહી કરવાની રજૂઆત કરી છે. જોઈએ શું થાય છે..

પણ આઝાદીના આટલા વર્ષો પછી પણ આવી અમાનવીય સ્થિતિમાં આપણા જ દેશના નાગરિકોને જીવવું પડે તે આપણા સૌ માટે શરમજનક છે. વળી તેમને કાયમી સરનામું આપવાની જગ્યાએ હડહડ કરતા તેમને કાઢી મુકવાનું સૌ હોંશથી કરી રહ્યા છે. કાશ આર.ટી.ઓ. કચેરીની જેમ આ પરિવારો પણ સરકારની પ્રાથમિકતામાં હોત...

ખોડામાં રહેતા નટ અને વાંસફોડા પરિવારો જે સ્થિતિમાં રહે છે તે આ સાથેના ફોટોમાં જોઈ શકાય છે

The birth of a Girl child announced with a Drum Roll ……..

Kishankaka and Nat community members.

I am sure you would all agree to the fact that there exists a difference in the manner we announce  the birth of a boy child  to that of a girl child in each culture of our vast and varied country. You would also agree to the fact that in most of our societies the birth of a girl child receives a very lukewarm response the boys are welcome with all pomp and joy.  And the difference is pan-India irrespective of the social and economic hierarchy. 

SO it is with the Nat community as well. The Nat announce the birth of a son by drum roll (beating the drum), which is called ‘Dandi Pitwanu’ in their dialect. Not so long ago I was required to speak to Kishankaka, a Nat community leader, while I was writing on the Nat community. It was then that he mentioned about this ritual they practiced. The girl child is also welcome but her birth isn’t announced in such pompous manner. 

"This is not right, Kishankaka," I said,  feeling a bit offended. 

“Ben, this is what our ancestors decided,” replied Kishankaka. 

“You worship Goddess Sati, you believe and listen to me and still we don’t stand equal to boys which is why you don’t welcome your daughters  the way welcome your sons ?” I argued. 

Kishankaka couldn’t argue much. He just smiled and we proceeded with our talk on the rituals and traditions of the Nat…..

Yesterday Kishankaka and some  Nat community members residing in Siddhpur, Surendranangar and Botad  paid a visit our office in Ahmedabad. They were here to discuss some long pending issues of the Nat community. 

We were discussing the issues when VSSM team member Ushaben told  Kishankaka, “Dada, you had said that hence forth  the birth of a girl child in any Nat family in Siddhpur will be announced by drum roll, so that's what we did, we  announced  the birth of my niece with a drum roll!!”

Kishankaka had amended the rules his fore fathers had made, just like that, easily and swiftly. The community too had embraced the amend without any resistance. 

If we were to ask a question to ourselves: "Can we bring and embrace change so easily?!”

Well, we all know the answer…..

દીકરી જન્મે તો પણ દાંડી પીડીશું

દીકરાનો જન્મ થાય એટલે નટ પોતાના ઘરમાં ઢોલ વગાડે. જેને એમની ભાષામાં દાંડી પીટવાનું કહે. આ સમુદાય વિષે લખતી વખતે ડીસાના નટ સમાજના આગેવાન કીશનકાકા સાથે વાત થઈ. દીકરી જન્મે એને નટ વધાવે પણ દાંડી ના પીટે. મે જરાક નારાજ થઈને ‘આ બીલકુલ ઠીક નથી’ એમ કહ્યું. કીશનકાકાએ કહ્યું, ‘પણ બેન આ ઘૈડિયાનો રિવાજ છે.’ મે કહ્યું, ‘તમે સતી માને પૂજો. મને પણ ખુબ માનો છતાં તમારા દીકરાની તોલે અમે ના આવીએ એવો મતલબ દાંડી ના પીડાવો તો થાય.’

કીશનકાકા હસ્યા અને મે અમારા કામની વાતો આગળ વધારી. આ વાતને પાંચેક મહિના જેટલો સમય થયો. ગઈ કાલે સિદ્ધપુર, સુરેન્દ્રનગર અને બોટાદમાં રહેતા નટ સમાજના કેટલાક વ્યક્તિઓ ઓફીસે કીશનકાકા સાથે તેમના પ્રશ્નો સંદર્ભે મળવા આવ્યા. અમારી વાતો ચાલતી હતી ત્યાં વાત વાતમાં સિદ્ધપુરથી આવેલા ઉષાબહેને કીશનકાકાને કહ્યું, ‘દાદા તમે કીધુંતુ ને કે સિદ્ધપુરમાં કોઈ પણ નટના ઘરે દીકરી જન્મે તો હવેથી દાંડી પીટજો. તે મારા ભઈના ઘેર જ દીકરી આવી ને અમે દાંડી પીડીને વધામણા કર્યા.’ 

કીશનકાકાએ ઘૈડિયાનો નિયમ બદલ્યો. કેટલી સરળતાથી આ સમાજ નવી વાતને સ્વીકારી લે છે. આપણા ત્યાં આ બધુ આટલું ઝડપથી શક્ય છે?

જવાબ તમે અને હું બને જાણીએ છીએ.. 

ફોટોમાં કીશનકાકા સાથે નટ સમાજના વ્યક્તિઓ..