The assurance of clearing the most difficult challenge we have taken-up…..

Decades ago a nomadic lady surviving under absolute poverty,  to fulfil  the hunger pangs of  the young children in the family takes up the profession of prostitution in the village of Vadia. Many other ladies reeling under similar conditions follow her. The men in the family take this as an opportunity to sit back, relax and absolutely do nothing. Over the period of time more women take up the profession as their husbands and brothers taking up the role of pimps. Gradually over the period of time Vadia became notoriously popular as a village where the traditional occupation of women is prostitution.  The men here have developed the mentality to not work. It is the women who carry the burden of earning for the entire household. 

VSSM began working in this village in 2006. It was a mammoth uphill task that we took up. The task of bringing the women out of this trade and rehabilitating them was an extremely challenging prospect than and continues to be so still but of a lesser degree now. The association with VSSM made 19 families decide not to send their girls in the trade of prostitution. These families left the village to settle in the town of Palanpur. The intention behind this relocation was to escape from the crutches of pimps and other vested interest groups. The men of these families began working as manual laboureres while women took up jobs of domestic helps. The kept their identities a secret as they began living a life of dignity. After a while other 90 families decided to stop pushing the women and girls in their families in prostitution. 21 families of this 90 families  moved to Palanpur and began staying with these 19 families. 40 families gave away their rights and entitlements of their land and home in Vadiya to begin their life afresh in Palanpur. They gave away their ration cards, voter ID cards issued from Vadia.

Initially we were not sure that the men from these families would begin working and the women too would get engaged in about intensive jobs but surprisingly,  things are different now. 

However, these families are living in a very pathetic condition in Palanpur. We have requested the district collector Shri. Dilip Rana to help us in getting these families residential plots. The additional collector Shri. Desai  who is very sensitive towards these families has already initiated the process of identifying place/land for these families. Meanwhile we are working on securing  the necessary documents to establish their residency in Palanpur. We are sure things will work out well. 

On 11th December we had a meeting with these families with the intention to convey the message of begin savings so that once they have land alloted they can begin construction. At the end when we asked if they had any concerns or questions, Munnaben replied, ‘ Don’t worry, we will begin saving right away, we are changing now and the numbers of  families who are pledging not to send their daughter in prostitution is also increasing. We have began education our children, when we walked out of Vaduya we were not sure of such possibilities but things are changing for good.’ Munnaben’s words were music to our ears. 

Harineshbhai, Secretary ‘Janpath’ always said working in Vadia is like  an acid test if you succeed here, you’ll succeed anywhere-everywhere. With such support from the community and authorities we are assured we shall succeed in this acid test. 

The picture is of the meeting we had in Vadia people on 11th. 

ગજરાતીમાં અનુવાદ..

વાડિયા એસીડ ટેસ્ટ જેવું જ છે પણ એ ટેસ્ટ સફળતાપૂર્વક પાર પડશે એવો વિશ્વાસ હવે વધ્યો છે..

ગામના પુરુષોની કામ નહિ કરવાની માનસિકતાનું પરિણામ વાડિયા. બહેનો દેહવ્યાપાર કરે એ રીતે ખુબ પંકાયેલું ગામ. ૨૦૦૬માં ગામમાં કામની શરૂઆત કરી હતી. ખુબ મુશ્કેલીભર્યું કામ લાગતું હતું. જોકે આજે પણ લાગે જ છે પણ આજે ઘણો બદલાવ છે. વાડિયાના જ ૧૯ પરિવારો જેમણે પોતાની દીકરીઓને દોઝખભરી જિંદગી નથી આપવી એવો નિર્ધાર કરી ગામ છોડી દીધું. પાલનપુરમાં આવીને રહ્યાં. બહેનો બંગલામાં વાસણો ઘસવા જાય પુરુષો મજૂરી કરે. રોજ લાવીને રોજ ખાય અને સ્વમાનભેર જીવે. હા, મૂળ વાડિયાના વતની છે એવું કોઈને ના કહે. કોઈ પૂછે તો મનમાં આવે એ ગામનું નામ લઇ લે. 

vssm ના પરિચયમાં આવેલા વાડિયાના ૯૦ પરિવારોએ ધીમેધીમે કરીને દેહ્વ્યપારને તિલાંજલી આપી. ૨૧ પરિવારો વાડિયા છોડી પાલનપુરમાં રહેતાં ૧૯ પરિવારો સાથે આવીને રહ્યાં. એમણે પણ એક જ નિર્ધાર કર્યો મહેનત કરશું પણ બહેનોને હવે આ ધંધામાં નહિ નાખીએ. ૪૦ પરિવારો પોતાના તમામ હક-દવા વાડિયામાં સરકારે ફાળવેલી જમીન પણ મુકીને આવ્યાં. મતદારકાર્ડ, રેશનકાર્ડ જેમના વાડિયાગામના હતાં એ રદ કરાવી દીધાં. શરૂઆતમાં અમને શ્રદ્ધા નહોતી કે, આ પરિવારો અને એમાંય ખાસ કરીને પુરુષો મહેનત કરશે.. વાડિયાની દીકરીઓ ધંધો (દેહવ્યાપાર) છોડી લોકોના ઘરે વાસણ માંજવા જશે.. પણ આશ્ચર્ય વચ્ચે આ બધું થઇ રહ્યું છે..

પાલનપુરમાં આ પરિવારો ખુબ જ દયનીય સ્થિતિમાં રહે છે. આદરણીય કલેકટર શ્રી દિલીપ રાણાને આ પરિવારોને પાલનપુરમાં કાયમી સરનામું મળે એ માટે જગ્યા આપવા વિનંતી કરી. પ્રાંત કલેકટર દેસાઈ સાહેબ પણ રાણા સાહેબ જેવા જ લાગણીશીલ એમણે આ પરિવારોને પ્લોટ આપવાની કાર્યવાહીનો આરંભ કર્યો.. દરખાસ્ત તૈયાર થઈ ગઈ છે. હા કેટલાંકની પાસે પુરાવાના પ્રશ્નો છે પણ એ બધું પાર પડશે એવી શ્રદ્ધા છે.

તા.૧૧ ડીસેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ વાડિયાના ૪૦ પરિવારો સાથે એમને મળનાર પ્લોટ સંદર્ભે અને ઘર બાંધવા માટે પાસે થોડી બચત ભેગી કરવી પડશે એ અંગે વાત કરવાં બેઠક કરી.

બેઠક પછી ઉભા થતી વખતે એમને પૂછ્યું કે, ‘તમારે કંઈ કેહવું છે?’ ત્યારે મુન્નાબેને કહ્યું, ‘અમે પૈસા ભેગા કરશું. તમે ચિંતા ના કરો.. હવે અમે બદલાઈ રહ્યા છીએ.. અમારી જેમ દીકરીઓને આ ધંધામાં નહીં મુકવાનો નિર્ધાર કરવાવાળાની સંખ્યા પણ વધી રહી છે.. બધા પોતાના છોકરાંઓને ભણાવી રહ્યા છે. અમે ગામ છોડ્યું ત્યારે અમને આ બદલાવની આશા નહોતી પણ હવે ઘણું બદલાઈ રહ્યું છે..’ એમની વાતથી એક સંતોષ થયો.. ‘જનપથ’માં હતી ત્યારે હરીણેશભાઈ હંમેશા કહેતાં, ‘વાડિયા એસીડ ટેસ્ટ છે એમાં પાર પડશો તો બીજું બધું જ કરી શકશો..’ આજે પણ વાડિયા એસીડ ટેસ્ટ જેવું જ છે પણ એ ટેસ્ટ સફળતાપૂર્વક પાર પડશે એવો વિશ્વાસ હવે વધ્યો છે..

આ પરીવારો સાથે બેઠક કરી એ વેળાની તસવીર. જેમાં વાડિયાના મુદ્દે કાર્યરત vssm ના સંનિષ્ઠ કાર્યકર શારદાબેન અને આ પરિવારો..

Saheb, how can you possibly allow these nomads to be part of our village?

A while ago, VSSM filed applications for allotment of residential plots on behalf of the 88 nomadic families staying on Boda road in Diyodar.  These families were not yet enlisted in the BPL list but the efforts of  VSSM enabled to get 39  families listed in the BPL list but these 39 families were not allotted plots. VSSM was struggling to get 127 families residential plots. The hitch was not the attititude of the officials, the district collector Shri. Rana, Additional Collector Shri. Kant were very sympathetic towards these families and made their best efforts to ensure that these families are allowed plots as soon as possible but the issue was with the land. It was difficult to find waste land in Diyodar, the town had grazing land but not waste land and  legally grazing land cannot b treated as waste land. 

7 kms from Diyodar is the village of Ogad, which has lot of waste land and the authorities began the process of alloting this land to the 127 families. However the moment the villagers got a wind of the officials intentions the entire community  began opposing the decision. 'These nomads are not from our village, so why settle them in our village??’ they questioned in union. The  land that was to be given to the nomad families was almost 2 kms away from the actual village but the villagers did not approve of them staying even within the distant boundaries of their village. The idea of settling them in Ogad village had to be dropped after the authorities came under political pressure  was. 

The next site identified was in Lodra village, 4 kms from Diyodar. Here too the same issue erupted. The villagers opposing the decision  saying that 'Nathwadee, Vansfoda are all robbers why allow them in our village??The women in these communities are into   felonious trades , we are vegetarians, Saheb, why bring them to our village??” Leaders of various communities staying in Lodra  would come up to the authorities and lobby against the nomads. We kept our fingers crossed, cause we were anticipating a similar fate like Ogad, villagers bringing political pressure!! Fortunately, the residents of Lodra are not as politically savvy as their counterparts of Ogad. So far no political party has intervened in the issue. The officials are trying hard to speed the process of allotment and ensure the allotments happen without further delay, before they face any other pressure.. For now we as organisational representatives and nomadic communities are  all helpless and  silent spectators  who are required to just wait and watch. Sometimes the rebel in us does want to shout out loud  but the communities we work with are too docile and humble and  yet not prepared to rebel.  They are too busy fighting for their survival how will they fight for their rights!!!! So we shall wait, wait for the sympathy of the powerful or is there an other way out????

The picture below depicts the manner in which the families who are awaiting allotment of plots survive. Why would we as humans not want that these families find a decent place to stay as sonar possible!!

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

‘ભલા થઇ સાહેબ આ વિચરતી જાતિવાળાને અમારા ગોમમાં ના ઘાલો..’

દિયોદરમાં બોડા રોડ પર રહેતાં વિચરતી જાતિના ૮૮ પરિવારોએ રહેણાંક અર્થે પ્લોટની માંગણી કરી હતી. આ પરિવારોના નામ BPL યાદીમાં નથી. જયારે vssm ના પ્રયત્નથી ૩૯ પરિવારોના નામ BPL યાદીમાં આવી ગયા છે પરંતુ તેમને પણ રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળ્યા નથી. ટૂંકમાં ૧૨૭ પરિવારોને પ્લોટ મળે એ માટેના આપણે પ્રયત્ન કરતાં હતાં. કલેકટર શ્રી રાણા સાહેબ ખુબ ભલા અને સંવેદનશીલ અધિકારી, પ્રાંત કલેકટર ખાંટ સાહેબ તો આ પરિવારોને ખુબ ચાહે આ અધિકારીગણ પણ આ પરિવારોને વહેલી તકે પ્લોટ મળે એ માટે પ્રયત્નશીલ પણ મુશ્કેલી જમીનની. દિયોદરમાં ઘણી જગ્યા પણ એ ગૌચર એટલે એમાં પ્લોટ ફાળવી ના શકાય. 

દીયોદરથી ૭ કી.મી. દુર ઓગડગામમાં સરકારી પડતર જગ્યા ઘણી ત્યાં આ ૧૨૭ પરિવારોને પ્લોટ આપવાની તજવીજ વહીવટીતંત્ર દ્વારા શરુ થઇ કે, આખા ગામે વિરોધ શરુ કર્યો. આ લોકો અમારા ગામના નથી. એમને અમારા ગામમાં શું કામ વસાવો છો? આમ તો ગામથી આ પરિવારોને જ્યાં જગ્યા આપવાની છે તે ૨ કી.મી. દુર છે પણ ગામને આ પરિવારો પોતાના ગામની હદમાં રહે એજ પસંદ નથી. આખરે રાજકીય દબાણ થયું અને ઓગડ ગામનો વિચાર પડતો મુકાયો. નવી જગ્યા લોદ્રાગામની પસંદ થઇ, દિયોદરથી ૪ કી.મી. દુર. પણ અહી પણ ગામના લોકો સખત વિરોધ કરી રહ્યા છે. ‘આ નાથવાદી, વાંસફોડા ચોર હોય એને અમારા ગોમમાં ક્યાં ઘાલો છો? એમની બહેનો પણ ખરાબ ધંધા

કરે અમારું ગોમ શાહુકારનું છે! ભલા થઇ સાહેબ આ વિચરતી જાતિવાળાને અમારા ગોમમાં ના ઘાલો..’ આવી લાગણી અધિકારી સમક્ષ ગામની દરેક જાતિના લોકો આવીને વ્યક્ત કરવાં લાગ્યા છે.. અમને ચિંતા હતી કે રાજકીય દબાણ વાપરી લોદ્રાગામ પણ રદ ના કરાવે પણ સારું છે આ ગામના લોકોનું રાજકારણ કાચું છે.. એટલે કોઈ નેતા હાલ પૂરતા આ ગામ બાબતે વચમાં પડ્યા નથી.. અધિકારી પણ આ પરિવારોને કોઈ પણ જાતની અડચણ વગર ઝડપથી પ્લોટ મળી જાય એની કોશિશ કરે છે.. 

આમાં વિચરતી જાતિ અને સંસ્થાગત રીતે અમારે તો એક બાજુ ઉભા રહીને રાજકારણ, ગ્રામજનો અને અધિકારી ગણનો શું નિર્ણય આવે છે એની રાહ જ જોવાની છે.. ક્યારેક બળવો કરવાનું મન થાય પણ પાછું જાતિ તરીકે અમારા આ સાદા-ભોળા માણસોને આ બળવો હાલ પુરતો મંજૂર નથી એ પણ હકીકત છે.. રોજે રોજની માથાકુટમાંથી ઊંચા આવે તો પોતાના અધિકાર વિષે જાગૃત થઈને વિચારે ને?? એટલે અમારે રાહ જ જોવાની છે આ રાહ મહેરબાનીની અથવા બળવાની બંને હોઈ –થઇ શકે છે.

જે પરિવારોના પ્લોટની માંગણી કરી કરી છે એની દશા નીચે ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.. માનવતાને નાતે પણ આ પરિવારોને ઝડપથી પોતાનું કાયમી સરનામું મળે એમાં નિમિત બનવું જોઈએ.. પણ વળી પાછું પણ...

I wish to start a big grocery store in Vijapur market!!!!!!

Dafer Jumabhai of Vijapur town earns his living through brokering  used cars. However, Vijapur being a small town finding cars for sale on a continuous basis is not possible for him. Some months are good while others are ss with no work at all. In such times Jumabhai needs to take loan from others to keep his kitchen fires burning. At times he would ask for money from Tohid  as well. Tohid is VSSM team member and knows the conditions under which Jumabhai sustains self and family. Tohid teaches the children staying in the Vijapur’s  Dafer settlement. He is instrumental in resolving the issues the Dafer community faces in the settlement. 

Jumabhai, requires  to take loan frequently but remians very punctual in returning the borrowed money. The moment he would’ve cash on hand the first thing he did was to pay off the debt.  Tohid  was very much aware of this honesty and felt the need to settle Jumabhai by  providing him better options to earn living. Thohid asked him, ‘what else can you do apart from brokering?’ 

Jumabhai  expressed the desire to see up a small provision store in the settlement but that required some capital which he did not have. Thad asked him to manage to buy a small kiosk and VSSM would support for purchase of goods for selling. VSSM provided loan of Rs. 10,000 from which Jumabhai purchased stuff required for household usage, things that kids like and spent some on repair of the kiosk. 

 The kiosk started functioning but people would not buy from him in which jealousy of fellow community men played a role too. Tohid had a word with the community as a result of which they began buying stuff from him. Jumabhai now makes a profit of around Rs. 4000/-. He has been adding new stuff to his selling list gradually. He dreams of setting a big grocery store in Vijapur…..we wish him all the best for the same!!!

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

મારે વિજાપુરની બજારમાં મોટી કરીયાણાની દુકાન કરવી છે...

ડફેર જુમાભાઈ જૂની ગાડીઓની દલાલી કરે. પણ વિજાપુર જેવા નાના શહેરમાં ગાડીની દલાલીનું કામ કાયમ ના મળે ક્યારેક તો આખો મહિનો કામ વગર નીકળી જાય. સ્થાઈ આવક નહીં. જયારે પૈસા ન હોય ત્યારે વસાહતમાંથી કોઈ પાસેથી પૈસા ઉછીના લે અને ઘર ચાલે. જુમાભાઈની આ સ્થિતિ અંગે vssmના કાર્યકર તોહીદને ખ્યાલ. તોહીદ આ વસાહતમાં રહેતાં બાળકોને ભણાવવાનું કામ કરે સાથે સાથે ડફેર પરિવારોના પ્રશ્નો ઉકેલવામાં પણ મદદરૂપ થાય . ક્યારેક જુમાભાઈ તોહીદ પાસેથી પણ ઉછીના પૈસા લઇ જાય. જુમાભાઈ આમ ખુબ જવાબદાર વ્યક્તિ. પોતાની પાસે પૈસાની સગવડ થાય એટલે સૌથી પહેલાં ઉછીના લીધેલાં પૈસા લેણદારોને ચૂકવી દે. જુમાભાઈનો લેણદારો સાથેનો વ્યવહાર તોહીદ ખુબ નજીકથી જુએ. એણે જુમાભાઈને સરખો કામ ધંધો શોધી કામે લગાડવાનું નક્કી કર્યું.

જુમાભાઈ વાહનોની દલાલીની સાથે સાથે બીજું શું કામ કરી શકો એ વિષે તોહીદે વાત એમની સાથે વાત કરી. જુમાભાઈએ ‘વસાહતમાં પરચુરણ વસ્તુ માટે ગલ્લો/નાની દુકાન કરી શકાય પણ એ માટે આર્થિક સગવડ જોઈએ.’ એમ કહ્યું. તોહીદે એમને દુકાન માટેના કેબીનની વ્યવસ્થા કરવાં કહ્યું અને સમાન ભરવા vssm લોન આપશે એવી ખાત્રી આપી. જુમાભાઈએ કેબીનની વ્યવસ્થા કરી અને vssmએ એમને રૂ.૧૦,૦૦૦ની લોન આપીએ જેમાંથી એમણે બાળકોને ગમે એવી ખાવાની વસ્તુ તો કેટલીક ઘર વપરાશની ચીજો રાખવાનું શરુ કર્યું. થોડા પૈસા કેબીન રીપેર કરવામાં પણ નાખ્યા. 

આમ ગલ્લો-દુકાન શરુ થઇ પણ શરૂઆતમાં ખરીદાર ના મળે. વસાહતના લોકો ઈર્ષાના કારણે પણ જુમાભાઈ પાસેથી વસ્તુ ખરીદે નહિ. પણ તોહીદની સમજાવટથી વસાહતના લોકો, બાળકો જુમાભાઈ પાસેથી સમાન ખરીદતાં થયાં. હવે જુમાભાઈને મહીને ખર્ચ કાઢતાં ૪૦૦૦ની આવક થવાં લાગી છે. દર મહીને એ પોતના ગલ્લામાં/નાની દુકાનમાં નવી વસ્તુઓનો ઉમેરો પણ કરતાં જાય છે. જુમાભાઈની ઈચ્છા કરિયાણાની મોટી દુકાન વિજાપુર બજારમાં કરવાની છે. એમનું સ્વપ્ન ઝડપથી પૂરું થાય એવી અભ્યર્થના..

Never have I purchased so much of food in my entire life……..

The  traditional occupation of the Bajaniya staying in Vadhiyar region has been of piercing nose and ears and selling cosmetics. But this profession is practiced no more instead the community has taken up working as menial labourers and collecting  hair shed during combing. In the earlier times the houses in the villages were made of mud or just bricks. The women after combing their hair would collect the shed hair and tuck them in the wall ridges so that they would not keep flying around. The Bajaniyaa would move from village to village to collect these hair. Gradually people came to know that the Bajaniya were actually earning from waste hair by selling them  so the women instead to just tucking the hair  into  the ridges began gathering  it in bags so as to barter it to the visiting Bajaniya men. With changing times they have now began asking for money in exchange of their hair. 

Kantibhai Bajaniyaa of Baspa village is into the trade of collecting hair. Everyday he sets out to neighbouring or distant villages to collect hair with Rs. 500-600 in his pocket. With the purchased hair,  which generally is not much as this much money does not allow him to but more hair, he goes to the nearby town of Radhapur to sell it to the local buyer. Kantibhai was always at loss as the buyer generally weighed the hair less and paid Kantibhai accordingly. Kantibhai hardly earned from this occupation of his but he had to continue doing it as there were no other options available. With less cash-on-hand he had to commute everyday to the villages and also to Radhanpur to sell or else he would have no money to buy hair on the next day. The amount he earned every day was just enough to buy the ration for the day. 

Kantibhai needed some corpus on hand that would enable him to buy and sell hair in bulk. That ways he would not have to spend on daily commute and the buyer would also calculate the weight properly if the amount of hair was substantial. Kantibhai approached VSSM’s Mohanbhai and spoke to him about his need. He later made a detailed proposal to VSSM on the basis of which we loaned him Rs. 10,000. Kantibhai now sets out  to collect hair everyday but goes to sell it only once in 10 days. 

On 28th November Kantibhai called at  the office of VSSM and there was this distinct cheer in his voice. ‘ Today I sold 5.85 kilos of hair for Rs. 10,530/-. The buyer did not deduct even a single gram. If I exclude the expenses I have made to gather these hair I stand to earn Rs. 2700/-.  From the earned money I bought groceries worth Rs. 1000/- I have never purchased so much of grocery in my life. Before I would buy oil, spices, flour on daily basis,’ narrated Kantibhai.

It has been  one and half months since Kantibhai has took the loan and he has already returned Rs. 2100. We asked him to return the amount in smaller instalments. But Kantibhai insisted on this amount as he plans to pay of the loan as soon as possible. He does not like to be under any debt and as such  things are working out fine for him he feels, so he asks us not to worry much!!!!!

In the picture Kantibhai in green checked shirt with the hair he has collected....

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

મેં જિંદગીમાં એક સામટું રૂ.૧,૦૦૦ નું કરિયાણું ક્યારેય ખરીદ્યું જ નથી.

વઢિયાર પંથકમાં રહેતાં બજાણિયાનો પરંપરાગત વ્યવસાય નાક –કાન વીંધવાનો અને શૃંગાર પ્રસાધનો વેચવાનો પણ હવે એ વ્યવસાય પડી ભાંગ્યો છે. મોટાભાગના બજાણિયા છૂટક મજૂરી અને માથું ઓળતા કાંસકામાં આવતાં વાળ એકત્રીત કરવાનું કામ ગામે ગામ ફરીને કરે છે. ગામડાંમાં પહેલાં માટીની ઇંટોના ચણતરવાળા ઘર હોતા એ ઇંટો ખુલ્લી રહેતી પ્લાસ્ટર ત્યાં થતું નહોતું એટલે સ્ત્રીઓ પણ વાળ ઓળીને કાંસકામાં આવતાં વાળ ગમે તેમ રઝળે નહિ એટલે ભીંતમાં બે ઇંટો વચ્ચેની જગ્યામાં ભરાવી દેતી. બજાણિયા ગામમાં વાળ એકત્ર કરવાં શેરી શેરીએ ફરે અને ભીંતોમાં ભરાવેલા વાળ લઈને જતા રહે. ધીમે ધીમે સૌને ખબર પડીકે બજાણિયા જે વાળ લઇ જાય છે એનો વ્યાપાર કરે છે એટલે સ્ત્રીઓએ એ વાળ ઘરમાં ભેગા કરવાનું શરુ કરું અને બજાણિયા ભાઈઓને કોઈ વસ્તુના બદલામાં વાળ આપવાનું શરુ કર્યું. માથામાં નાખવાની પીન, ફુગ્ગા વગેરે જેવી પરચૂરણ વસ્તુના બદલામાં વાળ. હવે આમાં પણ બદલાવ આવ્યો છે લોકો હવે વસ્તુની જગ્યાએ એમની પાસે સીધાં પૈસા જ માંગવા માંડ્યા છે. 

પાટણ જિલ્લાના રાધનપુર તાલુકાના બાસ્પા ગામમાં બજાણિયા કાન્તીભાઈ પણ વાળ એકત્રીત કરવાનો વ્યવસાય કરે. આર્થિક સ્થિતિ સારી નહી એટલે રૂ.૫૦૦ કે રૂ.૬૦૦ લઈને ગામડાંમાં વાળ એકત્રીત કરવાં જાય અને આ રૂપિયામાંથી જેટલાં વાળ ખરીદાય એટલા મેળવીને રાધનપુર વેચવા જાય. રૂ.૫૦૦ કે ૬૦૦માં વધુ વાળ ભેગા ના થાય એટલે વેપારી વાળનું જે વજન થાય એમાંથી ૫૦ ગ્રામ ઓછું ગણે અને એ પ્રમાણે ભાવ આપે. આમાં એમને ખાસ પોષાય નહીં. એક તો રોજ વાળ લેવા ગામડાંમાં જવાનું અને વાળ ભેગા કરીને રાધનપુર રોજ વેચવા જવાનું આમ ભાડામાં જ ઘણું જતું રહે. માંડ બે ટંકનો રોટલો મળે એટલું ભેગું થાય. સામે મહેનત ઘણી થાય. 

આર્થિક સગવડ હોય તો ફક્ત વાળ ભેગા કરવાનું સળંગ આઠ-દસ દિવસ કરે અને પછી એને વેચવાં જવાનું કરી શકાય. વાળનો જથ્થો વધારે હોય તો વેપારી વજન પણ પૂરે પૂરું ગણે. કાન્તીભાઈએ આ બધી વિગત vssm ના કાર્યકર મોહનભાઈને કરી. મોહનભાઈએ એમને vssm આ બાબતે મદદ કરશે એમ કહ્યું. કાન્તીભાઈએ આપણને આ વિગતો સાથે અરજી કરી. આપણે એમને રૂ.૧૦,૦૦૦ની લોન આપી. હવે કાન્તીભાઈ વાળ એકત્રીત કરવાં ગામડાંમાં રોજે રોજ જાય પણ વાળ વેચવાં રાધનપુર ૧૦ દિવસે જવા લાગ્યા જેના કારણે રાધનપુર જવાનું રોજે રોજનું ભાડું બચ્યું. તા.૨૮/૧૧/૧

૪ ના રોજ એમનો ફોન આવ્યો એમના અવાજમાં પ્રસન્નતાનો રણકો હતો. એમણે કહ્યું, ‘આજે મેં ૫.૮૫૦ કિલોગ્રામ વાળ વેચ્યાં મને ૧૦,૫૩૦ મળ્યાં. વાળમાં જરાકેય કાપ મુકવાનું ના થયું. મારો ખર્ચો કાઢું તો પણ મને રૂ.૨૭૦૦ જેટલો ફાયદો થયો. મારા ઘર માટે મેં જિંદગીમાં એક સામટું રૂ.૧,૦૦૦ નું કરિયાણું ક્યારેય ખરીદ્યું જ નથી. રોજ ૧૦ રૂનું તેલ, ૫ રૂ.નું મરચું, ૫ની હળદર,૧ કીલો આટો... આમ જ ચાલતું. હવે સામટું ખરીદી શકું છું.’ કાન્તીભાઈને લોન લીધે દોઢ જ મહિનો થયો છે પણ એમણે રૂ.૨૧૦૦નો હપ્તો લોન પેટે પરત ચૂકવી દીધો. અમે કહ્યું, તમે રૂ.૭૦૦ ચૂકવશો તો ચાલશે. બાકી પાસે રાખો અને ધંધામાં વાપરો. એમણે કહ્યું, ના હવે બધું ગોઠવાઈ રહ્યું છે વળી માથે દેવું ના રહે એ જોવું પડેને? ભલે તમે નહિ માંગો પણ મારામાથે ભાર કેહવાય જલ્દી લોનના રૂ.૧૦,૦૦૦ ચૂકવી દઉં તો હું ફ્રી થઈ જવું ને.. તમે ચિંતા ના કરો હવે બધું બરાબર ચાલ્યા કરશે...’

ફોટોમાં લીલા કલરના ચેક્સ શર્ટ સાથે કાન્તીભાઈ, પોતે ભેગા કરેલાં વાળ દુકાનમાં વેચી રહ્યા છે.

My monthly income increased from Rs.1500 per month to Rs. 6000-6500 per Month

Pravinbhai Raval worked  with a tea stall in God village of Banaskantha’s Palanpur block. 5 years of job at the same tea stall and his salary had not gone beyond Rs. 1500 per month. Surviving on such meagre income was absolutely impossible but he had no options. His wife worked as a daily labour but even the combined  income was not enough to support the entire family.  The  financial crunch was nerve wrecking for the couple. The consistent price rise and absence of any other options has compelled Pravinbhai to continue with the job. A job he excelled at. His tea was terrific and very popular with the patrons but this was not something the owner of the stall  understood. 

Pravinbhai happen to meet Pareshbhai, a VSSM team member during a community association meeting of Raval community. As we have written about this before VSSM is in process of forming and reforming the community associations. The Raval community association is a very association amongst these. Pravinbhai and Pareshbhai began talking. Pravinbhai narrated his plight and daily struggle. He recommended Pareshbhai to start tea stall in Vadgaum saying it will make a brisk business. This suggestion triggered another idea in Paresh’s mind. ‘I don’t want to start any tea stall, but if you desire to start your own tea stall VSSM will provide you all the necessary support,’ suggested Pareshbhai to Pravinbhai.  Hearing this his  happiness knew no bounds, Pravinbhai was absolutely delighted with the sprouting of such  new prospects. ‘ I will contact you once I find suitable place in Vadgaum,’ he told Pareshbhai.  After a few days Pareshbhai received a call from Pravinbhai saying that it is difficult to find a place in Vadgaum as the cost is very high. He sounded very depressed. Later, Pareshbhai moved with him in Vadgaum to scout for a suitable place but the cost was too high, ultimately Paresh suggested to setup a tea stall in the village where costs are affordable. Once Pravinbhai made sure that it was ok for his boss  he decided to set up a tea stall near the bus stand  in God village itself. 

After a few weeks when we met Pravinbhai, the joy and happiness radiated from his face, there was no need for him to talk!! ‘Everyday I do a business of around Rs. 700 and make a profit of Rs. 200-250. The person I worked for did not value my work, he felt it was he who ran the show but after I quit his earnings have gone down. I have no complains against him, it was he who taught me to make tea and how to run a tea stall. I wish him all the best. I am my own boss now. Earlier getting a single leave was difficult now i can go to attend social functions at ease. I am grateful to the organisation for believing in me and lending me Rs. 20,000. From Rs. 1500 I have began earning  6000 to 6500..

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

આજે હું રૂ.૧૫૦૦ માંથી રૂ.૬૦૦૦ થી રૂ.૬,૫૦૦ કમાતો થઇ ગયો છું.

રાવળ પ્રવીણભાઈ છેલ્લાં પાંચ વર્ષથી બનાસકાંઠાના પાલનપુર તાલુકાના ગોળાગામમાં ચાની હોટલમાં માસિક રૂ.૧,૦૦૦થી નોકરી કરતાં. થોડાં સમય પહેલાં મોંઘવારીને ધ્યાનમાં રાખીને એમનો પગાર રૂ.૧૫૦૦ કરવામાં આવેલો પણ આટલી રકમથી શું થાય. આ બધા પરિતાપથી તેઓ માનસિક રીતે થાકી ગયા હતાં. શું કરવું એ સૂઝતું નહોતું અને વળી બીજો વિકલ્પ પણ દેખાતો નહોતો એટલે પરાણે મન માનવીને આ કામ કરી રહ્યા હતાં. વળી પાછી પ્રવીણે બનાવેલી ચા તો ચા પીનાર સૌ કોઈ વખાણે પણ એમનો પગાર વધારો થતો નહોતો. વળી ઘરની જવાબદારી પણ ખરી. એમની પત્ની છૂટક મજૂરી કરે એટલે જીવન ચાલ્યા કરે પણ આ રીતે બહુ લાંબુ ના ચલાય એવું પ્રવીણને સતત લાગ્યા કરે પણ બીજો રસ્તો સૂઝતો નહોતો. 

વિચરતી જાતિના યુવા સંગઠનો હવે નિર્મિત થઇ રહ્યા છે. રાવળ સમાજ એમાં ખુબ સક્રિય રીતે આગળ વધી રહ્યો છે. રાવળ સમાજના આવા જ એક યુવા સંગઠનની બેઠકમાં vssmના કાર્યકર પરેશ સાથે પ્રવીણની મુલાકાત થઇ. પરેશે પ્રવીણના હાલ-ચલ પૂછ્યા. પ્રવીણ ખુબ નિરાશ હતો એણે કહ્યું, ‘ચાની હોટલમાં કામ કરું છું પણ પગાર ખુબ ઓછો છે. પોસાતું નથી.’ થોડીવાર બંને ચૂપ રહ્યા પછી પ્રવીણે પરેશને કહ્યું, ‘પરેશ તમે વડગામમાં ચાની હોટલ કરો.. ખુબ સારી ચાલશે.’ પ્રવીણની આ વાતમાંથી પરશે હોટલ સારી ચાલશે એ વિગત પકડી અને પ્રવીણને કહ્યું, ‘મારે હોટલ નથી કરવી પણ તું તારી સ્વતંત્ર હોટલ કરવાં માંગતો હોય તો vssm તને મદદ કરશે.’ પ્રવિણ આ વાતથી ખુબ ખુશ થયો. સાથે સાથે વડગામમાં હોટલ માટેની જગ્યા શોધીને લોન માટે કહીશ એમ કહ્યું.’ આ વાતના થોડા દિવસમાં પ્રવિણે પરેશને ફોને કરીને વડગામમાં જગ્યા ખુબ મોંઘી મળે છે નહી પોસાય એવી વાત કરી. એ ખુબ નિરાશ હતો. પરેશ એની સાથે વડગામમાં બધે ફર્યો પણ ખરે ખર જગ્યાના ભાવ ખુબ હતાં. છેવટે પરેશે એને શહેર

છોડી ગામમાં એટલે કે ગોળાગામમાં જ હોટલ કરવાં કહ્યું. પ્રવિણ જે ભાઈના ત્યાં નોકરી કરતો હતો તેમને તકલીફ નહિ થાય એ જોઇને આ બાબતમાં આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું. પરેશ અને પ્રવિણ બંને ગોળાગામમાં ખુબ ફર્યા અને બસ સ્ટેન્ડની બાજુમાં જ હોટલ કરવાનો નિર્ણય કર્યો અને હોટલ શરુ થઇ ગઈ.

હોટેલ કેવી ચાલે છે એ વિગતો મેળવવા પરેશ ગોળાગામ ગયો. પ્રવિણના ચહેરા પર આનંદ હતો. રોજ રૂ.૭૦૦ આસપાસનો ધંધો થાય છે જેમાંથી ખર્ચ કાઢતાં રૂ.૨૦૦ થી ૨૫૦ પ્રવિણને મળવા લાગ્યા છે. પ્રવિણ કહે છે, ‘હું જેમની હોટલમાં કામ કરતો હતો એમને મારી કદર નહોતી એમને એમ હતું કે, બધું એમનાથી જ ચાલે છે પણ મારા ગયા પછી એમનો વકરો ઘટી ગયો છે. પણ મને એમના માટે કોઈ રોષ નથી એમણે મને તક આપી એટલે હું ચા બનાવતાં અને હોટલ ચલાવતાં શીખ્યો. એમની હોટલ પણ સારી ચાલે એવું હું ઈચ્છું છું. હવે હું સામાજિક પ્રસંગોમાં પણ આરામથી જઈ શકું છું પહેલાં એક રજા જોઈતી હોય તો પણ મળવી મુશ્કેલ હતી. હવે હું સ્વતંત્ર છું. સંસ્થા એ મારા પર ભરોષો બતાવ્યો અને મને રૂ.૨૦,૦૦૦ ની લોન આપી જેના કારણે જ આજે હું રૂ.૧૫૦૦ માંથી રૂ.૬૦૦૦ થી રૂ.૬,૫૦૦ કમાતો થઇ ગયો છું.’ 

Residential plots for 10 Vasfoda families after four years of our diligent efforts and a team of dedicated officials enable….

The  Ranuj village of Patan district has a monsoon settlement of 10 Vansfoda families. The families were engaged in their traditional occupation of making cane baskets and other cane items but since the bamboo has become too expensive they cannot afford to pursue making them anymore. Since last many years wander from village to village selling plastic buckets, baskets, tubs and other household stuff. 

The villagers from Ranuj were totally opposed to the idea of these families settling in the village permanently. Every time talks about completing the formalities of making them permanent residents of the village would initiate and the villagers would come up with one or other objection. They even gave negative recommendations about these families when the proposal for granting them plots was made initially. Basis this the applications were rejected. 

It has taken four years of persistent efforts by VSSM and a team of extremely sensitive and dedicated officials to make the dream of owning a residential plot a reality for these families. After the initial rejection the applications were made again with all the possible relevant documents this time on recommendation of Additional Collector Shri. Bharatbhai Joshi an extremely cooperative officer. However, a recommendation made by Circle Officer that was attacked with the file got lost in the process. It is extremely difficult to get such a document again but the officials helped and we sailed through. A request for allotting plots in survey number 976 to these families was made. Same plot was also requested by others for an animal shelter.  But the relentless visits to the concerned offices by VSSM’s Mohanbhai, the goodness of Additional Collector and sensitivity  of Collector resulted in an order allotting plots to these families on the requested plot number on 18th November 2014. 

 ‘ We have been working hard on this matter for last 4 years, the last tim it was rejected we had absolutely lost hope,’ recounts a jubilant Mohanbhai. 'Had it no been the support  of the concerned  authorities this would not have been possible. Sri. Additional Collector Shri. Bharatbhai called me at 8 in the night to convey the good news. He was equally delighted. Next day morning when I went to his office to express my gratitude he said finish all the necessary procedures till I am in this office, if there is any delay who knows all this can again come to a halt, we never know,’ narrates Mohanbhai on his meeting with Bharatbhai. 

Mohanbhai has just gone to school till 7th grade yet the respect he receives from senior officials, so much so the even the Collector has instructed his PA to direct Mohanbhai’s phone calls to him to never reject his calls. He has even asked Mohanbhai to call him up whenever there is a need to do so. 

VSSM is extremely thankful to these officials for there relentless support. We congratulate Mohanbhai for his accomplishment for the Vansfoda families and his dedication for the causes of nomadic communities. 

The picture reflects the current residence of the Vansfoda families. 

ચાર વર્ષની મહેનતના અંતે ૧૦ વાંસફોડા પરિવારોને રહેણાંક અર્થે પ્લોટ ફળવાયા

પાટણ જીલ્લાના રણુજ ગામમાં ૧૦ વાંસફોડા પરિવારો વર્ષોથી રણુજગામમાં ચોમાસું પસાર કરે. આ પરિવારોનો પરંપરાગત વ્યવસાય વાંસમાંથી સુડલા –ટોપલા બનાવવાનો પણ વાંસ મોંઘો થતા હવે આ વ્યવસાય એમને પોસાતો નથી. હવે તેઓ પ્લાસ્ટીકના તબકડા, ડોલ, ટબ વેચવા ગામે ગામ ફરે છે. 

રણુજગામમાં આ પરિવારોના કાયમી વસવાટ સામે ગામલોકોનો સખત વિરોધ. એટલે જયારે પહેલીવાર એમના માટે રહેણાંક અર્થે પ્લોટની માંગણી કરી ત્યારે ગ્રામ પંચાયત દ્વારા આ પરિવારોના વસવાટની વિગતો અને હકારાત્મક અભિપ્રાય ના મળતાં દરખાસ્ત ના મંજૂર થઇ હતી. પ્રાંત કલેકટર શ્રી ભરતભાઈ જોશી ખુબ ભલા અને સંવેદનશીલ અધિકારી એમની મદદથી આ ફાઈલ શક્ય પુરાવા સાથે ફરી મૂકી. પણ ફાઈલમાં મુકેલો સર્કલ ઓફીસરનો અભિપ્રાય ખોવાઈ ગયો. માંડ મેળવેલો દસ્તાવેજ ફરી મેળવવો થોડો મુશ્કેલ બની જાય. પણ પ્રાંત અધિકારીની મદદથી બધું પાર પડ્યું. મૂળ સર્વે નંબર -૯૭૬માં આ પરિવારોને પ્લોટ ફળવાય એની આપણે માંગ કરી હતી. આ પ્લોટમાં પાંજરાપોળ માટે પણ જમીનની માંગણી હતી. પણ vssmના કાર્યકર મોહનભાઈના સરકારી દફતરના ધક્કા, પ્રાંત અધિકારીની ભલમનસાઈ અને કલેકટર શ્રીની લાગણીના કારણે આ પરિવારોને તા.૧૮-૧૧-૧૪ ના રોજ પ્લોટની ફાળવણીનો હુકમ થયો. 

vssmના કાર્યકર મોહનભાઈ આ બાબતે વાત કરતાં કહે છે, ‘છેલ્લાં ચાર વર્ષથી આ બાબતે મહેનત કરતાં હતાં. વાંસફોડા પરિવારોએ તો ફાઈલ ના મંજૂર થઇ ત્યારે આશા પણ ખોઈ નાખી હતી પણ અધિકારીગણની લાગણીથી આ થઇ શક્યું. પ્લોટ ફાળવણીનો હુકમ થયો એ અંગે મને રાતના ૮ વાગે પ્રાંત કલેકટર સાહેબે ફોનથી જાણ કરી. અમે જેટલાં ખુશ હતાં એટલાં જ એ પોતે પણ ખુશ હતાં. બીજા દિવસે આભારની લાગણી વ્યક્ત કરવાં ગયો ત્યારે એમણે કહ્યું, મોહનભાઈ હવે જલ્દી પ્લોટની માપણી અને બીજી વિધિ પતાવો. હું છું ત્યાં સુધી હું મદદ કરીશ. મોડું કરો અને વળી પાછું આ બધું ખોરંભે ના પડી જાય એ આપણે જોવાનું છે.’ મોહનભાઈ જેવા ૭ ધોરણ ભણેલાં vssm ના કાર્યકરને શ્રી ભરતભાઈ ખુબ સન્માન આપે. કલેકટર શ્રી ઠક્કર સાહેબે પણ એમના પી.એ.ને સુચના આપી હતી કે, ‘મોહનભાઈનો કોઈ પણ બાબતમાં ફોન આવે તો મને આપવાનો, ના નહી પાડવાની’ અને મોહનભાઈને કહ્યું હતું, ‘જયારે મારું કામ હોય ત્યારે મને ફોન કરવાનો એમાં જરાય સંકોચ નહિ રાખવાનો..’ આ અધિકારીગણનો vssm પરિવાર આભાર વ્યક્ત કરે છે.

દેશ દુનિયામાં વસતી અને જેમને પણ સ્થાઈ રહેવું છે એવા તમામ વિચરતા – વિમુક્ત પરિવારોને ઝડપથી એમનું સરનામું મળે એવી લાગણી છે.. રણુજના વાંસફોડા પરિવારોને અને એમની માટે અપાર લાગણી ધરાવતાં મોહનભાઈને અભિનંદન ..

ફોટોમાં વાંસફોડા પરિવારો હાલમાં જે સ્થિતિમાં રહે છે તે જોઈ શકાય છે 

Soon we shall be owners of these carts…….

Since last couple of months we have been sharing with you stories of individuals who have taken loans from VSSM to initiate their own venture or buy a machine that increases their potential of earning more. Today we share with you a similar story of three other individuals. 

100 families of Vedva Devipujak and Marwari Devipujak communities stay in a settlement in Surendranagar’s Dudhrej town. Most of these families earn their living by working a manual labourers. 27 of these families earn their living by ferrying goods  on a hand cart. The hand carts are rented. Everyday these families rent hand carts from the Mehta Market of Surendranagar at the cost of 20 per day. Individuals live Kalubhai have been renting such carts since last 10 years. ( So far Kalubhai must have paid rent enough to own his own hand cart shop) . A year back 7 families were given hand carts under the Manav Garima Scheme, the rest have been left out. 

Harshadbhai, a team member of VSSM explained the math to the individuals who had been renting carts. 'With a monthly EMI of 600 you can own a cart in 1.5 year,’ he told them. Harshadbhai requested VSSM to support these families and since we knew Kalubhai Devipujak, Sureshbhai Devipujak and Ratabhai Devipujak we agreed to support them with a loan of Rs. 9000/-

It has been more than 2 months since these individuals  bought their own carts. The income has been fair enough, they pay a monthly instalment of Rs. 500. Two instalments are already paid. The most important part is they do not have to depend on others,  there are no fixed hours of returning the carts so if the season is good they push the cart for long hours. There used to be a lot of conditions attached with the rentals which apply no more. Kalubhai is a happy man, ‘ we are glad Harshadbhai explained us and came too our support, there were time when we wanted to work more but we were at the mercy of the cart owners  now we are our own boss and with a monthly instalment of R. 600 we will soon be owners of our carts!!’ 

Others from the settlement have also approached VSSM for support  ad we intend to provide them with the loan soon. 

In the picture - Kalubhai in red shirt, Sureshbhai Devipujak with the parcels and Ratabhai Devipujak with the loaded cart. 

ગુજરાતી અનુવાદ....

રૂ.૬૦૦નો હપ્તો ભરીયે તો ૧૫ મહિનામાં લારી આપણી પોતાની થઇ જાય...

સુરેન્દ્રનગરના દુધરેજમાં વિચરતા સમુદાયમાંના વેડવા દેવીપૂજક અને મારવાડી દેવીપૂજક પરિવારના ૧૦૦ ઉપરાંત પરિવારો રહે છે. આ પરિવારોમાંના મોટાભાગના છૂટક મજૂરી કરે જયારે ૨૭ જેટલાં પરિવારો હાથલારી પર માલ-સામાન ઢોવાનું કામ કરે. હાથલારી પર માલની હેરફેર કરવાનું કામ કરતાં ૨૭ પરિવારોમાંથી કોઈ વ્યક્તિ પાસે પોતાની માલિકીની લારી નહિ. રોજ સવાર પડે અને સુરેન્દ્રનગરના મહેતા માર્કેટમાં જવાનું અને ત્યાંથી રોજનાં રૂ.૨૦ આપીને ભાડેથી લારી લેવાની અને સાંજે એ લારી પરત આપવાની. કાળુભાઈ જેવા તો છેલ્લાં ૧૦ વર્ષથી ભાડેથી લારી લઈને કામ કરતાં. (કાળુભાઈએ અત્યાર સુધી ચૂકવેલી રકમ ગણીએ તો પોતાની લારીઓની દુકાન થઇ જાય). એક વર્ષ પહેલાં સમાજ કલ્યાણમાંથી ૭ પરિવારોને માનવ ગરિમા યોજના અંતર્ગત લારી મળી. પણ બાકીના પરિવારો  આજ રીતે ભાડેથી લારી લઈને કામ કરે. 

vssm ના કાર્યકર હર્ષદે આ પરિવારોને ભાડેથી લારી લો તો માસિક રૂ.૬૦૦ તો ભાડામાં જતા રહે એના કરતાં પોતાની લારી લઈને પછી એનો માસિક રૂ.૬૦૦નો હપ્તો ભરીયે તો ૧૫ મહિનામાં લારી આપણી પોતાની થઇ જાય એ અંગેની સમજણ આપી. જે એમના ગળે ઉતરી. હર્ષદે આ પરિવારોને vssmમાંથી લોન આપવાની વાત કરી. આપણે શરૂઆતમાં વસાહતમાંથી કાળુભાઈ દેવીપૂજક, સુરેશભાઈ દેવીપૂજક અને રતાભાઈ મારવાડી દેવીપૂજક જેઓ vssmને જાણતા હતાં તે દરેકને રૂ.૯,૦૦૦ ની લોન આપી જેમાંથી એમણે લારી ખરીદી જે ફોટોમાં જોઈ શકાય છે. 

પોતાની લારી પર કામ કરવાનું શરુ કરે અઢી મહિનાનો સમય થયો. આવક પણ પ્રમાણમાં ઠીક ઠીક થઈ રહી છે. vssmને તેઓ હપ્તા પેટે માસિક રૂ.૫૦૦ આપે છે. બે હપ્તા ભરાઈ પણ ગયા છે. કોઈ ઉપર આધારિત ના રહેતાં પોતાની માલિકીનું સાધન વસાવ્યા પછીનો અનુભવ કહેતાં કાળુભાઈ કહે છે, ‘હર્ષદભાઈએ જે રીતે સમજાવ્યું એ બરાબર હતું. નિયમિત ભાડું આપીએ તોય એ માલિકીની લારી ના કહેવાય. વળી જેમની પાસથી ભાડેથી લારી લીધી હોય એને સમયસર સાંજના પાછી આપી દેવાની હોય.. આવામાં સિઝનમાં વધારે કામ મળે એમ હોય તો પણ દુકાનવાળાના એના સમયે જ લારી પાછી આપી દેવાની. વળી ક્યારેક બજાર પહોંચતા મોડું થાય તો લારી ના પણ મળે. હવે આ બધી ઝંઝટમાંથી ઝૂટકરો મળી ગયો. અમારો સ્વતંત્ર ધંધો થઇ ગયો.’ આ વસાહતમાંથી બીજા ભાઇઓ પણ લારી માટે લોન આપવા કહી રહ્યા છે.. જે કરવાનું પણ છે..

નીચે ફોટોમાં 

(૧) લાલ શર્ટ પહેરેલાં કાળુભાઈ દેવીપૂજક

(૨) પાર્સલ જેમણે ઉપાડ્યું છે એ સુરેશભાઈ દેવીપૂજક

(૩) સામાન ભરીને લારી લઈને જઈ રહ્યા છે એ રતાભાઈ મારવાડી દેવીપૂજક

The Bharthari are not included in list of Nomadic communities!!!

The Bharthari, are known to be decedents of King Bharthari. In the olden days they would wander from village to village and sing lullabies to welcome the new born. Infact the families would especially host them for the occasion and reward them with grains,clothes and cash.

The Bharthari are very docile and timid by nature. They make their dangaas far from the village, mostly survive under the shade of old sarees which,  hardly protect them from any of the elements of nature. Whenever the villager ask them to move out they do that with no questions asked. The community is very  very small in size. In Gujarat there is no separate settlement of this community they stay in proximity to other nomadic communities. VSSM has been struggling to settle this community. We have applied to the government for allocation of residential plots for these families. When applications were filed for 29 families staying in Mahadeviya and Bhoyan it came to light that the government has not listed this community as nomadic. 

We made representation of this case to the department of Social Justice and Empowerment  however nothing much can be done on the matter. The list of nomadic communities with the Government of Gujarat is as old as the state’s existence no modifications have been done so far. Earlier when the Mumbai and Saurastra were states and the lists of communities that they had were  later adopted by the newly formed Gujarat state in 1963. Ironically no proposals for modifications have also never been made. There have been change in the list of OBC list in 1978 when the list grew from 72 to 146 which also includes some nomadic and de-notified communities but this has not been the case with the list of nomadic communities. The Bharthati are one sub-sect of the Nath tribe, there are numerous sub-sects of the Nath that have been included in the government list like the Nath- Bawa, Giri, Bharati, Margi etc. but the Bharthari inspite of being a sub-sect of Nath does not find mention in the government’s list of nomadic tribes. We are in discussion with the concerned department to find some solution to the matter that has at present left the 29 Bharthari  families heart broken. 

The picture is of Ravanhatta which is synonymous with the Bharthari tribe. 

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

ભરથરી સમુદાયનો સમાવેશ વિચરતી જાતિમાં થતો નથી!!!

રાવણહથ્થા પર હાલરડાં, ભજનો વગાડીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવતો ભરથરી સમુદાય સદીઓથી વિચરતો રહ્યો છે. ગામમાં કોઈના ઘરે બાળકનો જન્મ થયો અને ભરથરી ગામમાં આવ્યાં હોય તો નવા જન્મેલાં બાળકનું હાલરડું ગાવા માટે ભરથરીને બોલાવે. હાલરડું પત્યા પછી જૂની સાડી, અનાજ અને થોડા પૈસા આપી એને વિદાય કરે. રાજા ભરથરીના વંશજ એવા ભરથરી સમુદાયની વસતી ગુજરાતમાં ખુબ ઓછી છે. સ્વભાવે ગભરુ પ્રજા. ગામથી દુર છાપરાં નાખીને રહે આમ તો એમનાં છાપરાં એમને ભિક્ષામાં મળેલી સાડીથી બનેલા હોય. જેમાં તડકો, વરસાદ કે ઠંડી તો રોકાય જ નહી. વળી ગામલોકો જયારે ગામ ખાલી કરવાં કહે એટલે ડંગા ઉપાડીને જતાં રહે. ગુજરાતમાં એમની સ્થાઈ વસાહતો ખુબ ઓછી છે. 

સદીઓથી વિચરતું જીવન જીવતાં ભરથરી પરિવારોના કાયમી વસવાટ માટે આપણે પ્રયત્ન કરીએ છીએ. બનાસકાંઠાના મહાદેવીયા અને ભોયણમાં રહેતાં ૨૯ ભરથરી પરિવારોને રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળે એ માટેની કાર્યવાહી આપણે આરંભી ત્યારે ખ્યાલ આવ્યો કે, સરકારે ભરથરીને વિચરતી જાતિમાં ગણ્યા જ નથી.

‘સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગ’માં આ સંદર્ભે રજૂઆત કરી છે પણ આ જાતિઓના સંદર્ભે કરુણતા એ છે કે, મુંબઈ રાજ્ય અને સૌરાષ્ટ્ર રાજ્ય અસ્તિત્વમાં હતાં એટલે કે ગુજરાતનું અસ્તિત્વ નહોતું ત્યારે આ બંને રાજ્યો દ્વારા વિચરતી-વિમુક્ત જાતિની જે યાદી બનાવી હતી જે ૧૯૬૩માં ગુજરાત રાજ્યે સ્વીકારી. આ યાદીમાં આજદિન સુધી કોઈ સુધારા, વધારા કર્યા જ નથી. ના એ બાબતની કોઈએ દરખાસ્ત કરી. જબકી સામે પક્ષે સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત જાતિઓની યાદી બક્ષીપંચે ૧૯૭૮માં આપી તે વખતે એમાં ૭૨ જાતિઓનો સમાવેશ કર્યો હતો જેમાં વિચરતી અને વિમુક્ત જાતિનો પણ સમાવેશ થાય છે એ યાદી આજે ૧૪૬ની થઇ ગઈ છે. પણ વિચરતી જાતિની યાદીમાં કોઈ સુધારો નથી થયો. 

ભરથરી નાથ પંથી છે વિચરતી જાતિમાં નાથ સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે. આ નાથના પર્યાય તરીકે ભરથરીને સ્વીકારવામાં આવે તો આ પ્રશ્ન હલ થઇ જાય તેમ છે. હાલ તો ભરથરી પરિવારો પોતાને સ્થાઈ રહેવાં પ્લોટ નહિ મળે એ વિચારીને જ નિરાશ થઇ ગયા છે. સરકાર ઝડપથી એમની સ્થિતિ જોઈ એમની સમસ્યાનો ઉકેલ આપે એની રાહ જોઈએ છીએ સાથે સાથે સરકાર સામે ચાલીને આ જાતિઓના સ્પસ્ટીકરણ બાબતે વિચારે એની રાહ જોઈએ છીએ..

ફોટોમાં જે વાદ્ય સાથે ભરથરી પરિવારો ઓળખાય છે એ રાવણહથ્થો જોઇને જ લોકો કહી દે અરે આતો ભરથરી – ભટકતાં પણ સરકારી ચોપડે એમની વિગતો વિચરતી તરીકે ચડી નથી.. 

we just want to work very hard with honesty…….

Bharthari  Chamnbhai and Kalubhai earned their living by singing bhajans and folk songs and playing the traditional instrument Ravanhatta. Their lives were filled with constant wanderings where managing a single square  meal for the family was impossible most of the times.  Their sons Ramabhai and Amratbhai were witness to this daily struggle. The families stayed in Sutharnesdi village of Bhabhar block since last 10 years but the villagers were unwilling to allow them to settle permanently in the village. Acquiring documents like voter ID card, ration card etc became possible after a lot of effort. Staying in the Danga/settlement the families face constant harassment from the police who were in always watching out  for a chance to arrest them and confess to the crimes they have not committed.  VSSM’s presence have saved them many a times. Making us ask the crucial question what if we were not present??

Inspite of hailing from Bharthari community both Ramabhai and Amratbhai were not blessed with a voice that could sing so earning a living by singing bhajans was not possible, both earned their living by working as manual labourers doing petty jobs. Life continued to be a struggle. How will we survive, will our children have the same life as us, will they face the same hardships ???? were the questions that always budged them.. from labour they turned to collecting hair ( in village and towns individuals go door to door and collect the hair that we shed while combing) in exchange of some jewellery, hair clips, rubber bands, small toys, balloons etc.  The hair are later sold. The earning was better than labour but they had to walk all he time. 

Naranbhai, our team member was witness to their hardships he suggested them to bring different shaped balloons so that the kids will get interested in the process and told them that VSSM will give them loan to buy a bicycle so that they can cover more villages in a single day. Since they had no bank account they were worried, we tried to get their accounts opened but they had no money that is required to open the account. So VSSM mended its rules for lending money for these to very hard working individuals and gave them cash loan to buy bicycles. 

It has been two months since they started doing their business on cycles, they can now cover three villages and the earning has increased. They earning goes to Rs. 250 to 300 per day. They are absolutely punctual in paying the instalments, most of the time they pay their instalments before time. 

'We want to work very hard with honesty and give a bright future to our kids,’ is what they are telling Naranbhai. 

'What are your plans ,  what are your dreams?’  Naranbhai asked them.

they just had  smile on their faces, smiles that spoke a thousand words…... 

‘ખુબ મહેનત કરવી છે અને નીતિથી કમાવવું છે’

ભરથરી પરિવારમાં જન્મેલાં રામાભાઈ અને અમરતભાઈના પિતા ચમનભાઈ અને કાળુભાઈ રાવણ હથ્થા પર ભજનો/ગીતો વગાડી રોજીરોટી રળતાં. સતત રઝળપાટભર્યું જીવન. બે ટાંકનો રોટલો હંમેશા નાસીબ પણ ન થાય.

ભાભર તાલુકાના સુથારનેસળીમાં છેલ્લાં ૧૦ વર્ષથી સ્થાઈ રહે પણ ગામલોકો સ્વીકારે નહિ. રેશનકાર્ડ, ચૂંટણીકાર્ડ માટે પણ ખુબ ઝઝૂમવું પડ્યું. વળી ગામથી છેટે ડંગા હોવાના કારણે પોલીસ પણ વગર વાંકે આવીને પકડીને લઇ ગયેલી. આતો vssm સાથે હોવાના કારણે આગળ કશું થયું નહિ, નહિ તો ગુનો કબૂલ થાય – કરાવે અથવા માર તો પડે જ... 

પોતાના પરિવારનો રોજીંદા જીવન ટકાવવાનો સંઘર્ષ રામાભાઈ અને અમરતભાઈ જુએ. કોણ જાણે કેમ ભરથરી પરિવારમાં જન્મ્યા હોવા છતાં કંઠ સારો ના નીકળ્યો. એટલે રાવણહથ્થા પર ગાવાનું અને યાચવાનું તો થવાનું નહોતું. નાની-મોટી મજૂરી બંને જણા કરે. પોતાનો સ્વતંત્ર પરિવાર પણ થયો પણ એક પ્રશ્ન રોજ થાય, આમ રઝળી – ભટકી સમાજથી હળધૂત થઈને કાયમ જીવવાનું? મારા બાળકો પણ આવું જ જીવશે? શું કરવું? આમ વિચારતા બજાણીયા સમુદાય જે કામ કરે છે તે માથું ઓળતા કાંસકામાં ઊતરતાં વાળ એકત્ર કરવાનું બદલામાં વાળ જેમની પાસેથી લે છે એમેને ફુગ્ગા, બોરિયા, માથામાં નાખવાની પીન આપવાનું શરુ કર્યું અને આ વાળ વેચીને તેમને પ્રમાણમાં ઠીક એવું મળતર પણ મળવા માંડ્યું. બે ભાઇઓ રોજ ઘરેથી ગામો નક્કી કરીને નીકળે અને એક દિવસમાં એક ગામ ફરે.. પગપાળા કેટલું થાય?

vssm ના કાર્યકર નારણ આ બંનેની મહેનતને જુએ. નારણે બંનેને વાળ એકત્રીત કરવાની સાથે સાથે બાળકોને ગમતાં ફુગ્ગા તે પણ જુદા જુદા આકારના વેચવા માટે કહ્યું અને તે માટે સાયકલ ખરીદવા માટે સંસ્થા લોન આપશે તેવી વાત કરી. પહેલાં તો રામાભાઈ અને અમરતભાઈ બંનેને થયું કે, લોન લઈશું અને ભરપાઈ નહીં થાય  તો? પણ નારણે એમને એમની જ મહેનત પર ભરોષો રાખી મહેનત કરવાં કહ્યું પરિણામ તો મળશે જ એવી પોતાનામાં શ્રદ્ધા રાખવાની વાત કરી. બંનેના બેંકમાં ખાતા નહિ સંસ્થા તો જે તે પરિવારને લોનની રકમનો ચેક આપે પણ તે શક્ય નહોતું.. જનધન યોજના અંતર્ગત ખાતા ખોલાવવા પ્રયત્ન કર્યો પણ એ બધું તત્કાલ પાર પડે એમ નહોતું વળી હાથવગા રૂ. ૫૦૦ કે રૂ. ૧૦૦૦ના હોય કે આવી રકમ ભરીને પણ ખાતું ખોલાવે. આપણે બંને ભાઈઓને સાયકલ ખરીદીને આપી. સંસ્થાએ લોન આપવા માટે બનાવેલાં નિયમોમાં છૂટછાટ લઈને આ કરવું જરૂરી લાગ્યું. 

બંને ભાઈઓને સાયકલ આપે બે મહિના જેટલો સમય થયો. પહેલાં ધંધા અર્થે પગપાળા એકાદ ગામ ફરતાં તે હવે બે કે ત્રણ ગામ ફરવા માંડ્યા છે રૂ.૨૫૦ થી રૂ.૩૦૦નો વકરો કરે છે. લોનના હપ્તાની રકમ માટે નારણને ફોન કરવો પડતો નથી નક્કી કરેલી તારીખ પહેલાં નારણને શોધીને તેઓ હપ્તો આપી જાય છે.

‘ખુબ મહેનત કરવી છે અને નીતિથી કમાવવું છે અને મારા બાળકોને સારું ભણાવવાનું છે’ એવી રામાભાઈ અને અમરતભાઈની ખેવના છે. બીજો હપ્તો આપવા આવેલાં બંને ભાઇઓને નારણે પૂછ્યું, ‘તમારું આગળનું આયોજન- સ્વપ્ન શું છે?’ તો બંને ભાઇઓ મંદ મંદ હસે છે, શરમાય છે કોઈ જવાબ નથી આપતા પણ એમની ઊંચી ઉડાન ભરવાની તાલાવેલી જોઈ શકાતી હતી..

ફોટોમાં રામાભાઈ અને અમરતભાઈ..

SHISHUVIHAR Recognizes the work of VSSM - Mittalben Patel Honored by Resp. Shri Moraribapu

Located in Bhavnagar ‘Shishuvihar', founded by Gandhian Shri. Maanbhai Bhatt in 1939, is a pioneering voluntary organisation of Gujarat,  working on child rights, education, health-hygiene and other social activities. Every year the organisation honours organisations and individuals doing remarkable work in the field of social development with the ‘Shri. Maanbhai Bhatt Nagrik Sanman’ award. On 11th Novemeber 2014,  VSSM for its various development activities for the Nomadic and De-notified communities,  was honoured with this award. 

Such a privilege is a result of the extreme hard work of a strong and dedicated VSSM team and the unflinching support of its well-wishers. I am  thankful to all of you for this unrelenting  support. I am also extremely grateful to Shishuvihar for choosing us for such an honour. 

One more gratifying moment on that day was receiving the honour from respected Shri. Morari Bapu, who in 2011 dedicated a Ramkatha for the Nomadic and De-notified communities and brought to light before the society the true plight of these communities. 

શિશુવિહાર સંસ્થા ભાવનગર દ્વારા સમાજમાં વિવિધ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત સંસ્થા અને કાર્યકરોને શ્રી માનભાઈ ભટ્ટ નાગરિક સન્માન દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવે છે. તા.૧૧ નવેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ શિશુવિહાર દ્વારા વિચરતા સમુદાયો સાથે થઇ રહેલાં આપણા કામોને બિરદાવતું શ્રષ્ઠ નાગરિક સન્માન vssmને આપવામાં આવ્યું... પૂજય મોરારીબાપુના હસ્તે આ સન્માન સ્વીકારવાનું અહોભાગ્ય મળ્યું... 

વિચરતા સમુદાયોના કામોમાં મદદરૂપ થતાં અમારાં વહાલાં સ્વજનો અને આ તક વંચિત પરિવારો માટે દિવસ રાત ઝઝુમતાં સંસ્થાના કાર્યકરોની મહેનત અને શુભેચ્છાનું આ પરિણામ છે... આ તબક્કે આપ સૌનો આભાર વ્યક્ત કરું છું... અને શિશુવિહાર સંસ્થા જેમણે આ સન્માન અમને આપ્યું એના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરું છું. 

પૂજય બાપુએ વર્ષ ૨૦૧૧માં વિચરતી જાતિ માટે રામકથા કરી અને સમગ્ર દુનિયાને આ સમુદાયોની વાસ્તવિક સ્થિતિનો ચિતાર આપ્યો એવા વહાલાં બાપુની આ સમુદાયોની પ્રત્યેની લાગણીને નતમસ્તક વંદન...