Gangaben supplementing the family income…..

Income from livelihood that hardly  sustains the family, big family size, out of school children, children helping parents with the daily chores as well as labour is a norm with the nomadic families. Ragnathbhai of Diyodar is engaged in the occupation of trimming and shaping buffalo bones.  The cattle bones need to shaped and trimmed when they grown long and the cattle cannot sustain its weight. The income from the occupation is not enough to sustain the family of 9. Ragnathbhai and Gangaben have 7 children. Gangaben always felt the need to help her husband and earning that extra income. 

One day she happened to speak to VSSM team member Naranbhai about her urge to help her husband support the large family. It was difficult to sustain such a large family on one income she told Naranbhai. The relationship the team members have been able to built up with the community members helps them confide in the team members. 

'The organisation will help you out but you will have to think of controlling  your family size first,’ replied Naranbhai.

VSSM gave a loan of Rs. 10,000 to Gangaben from which she bought tools for farming and other purposes. Gangaben and Ragnathbhai together run the business. Whenever Ragnathbhai visit other villages for his work he takes the tools along and sells them there. In this way they have not remained confined to one village itself as a result their sales have been good. 

Gangaben is optimistic that they will be abel to repay the loan soon.

In the picture is Gangaben with the tools she sells. 

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

દિયોદરમાં રહેતા રગનાથભાઈ ગાડલિયા ભેંસોના શીંગડા ઘડવાનું કામ કરે. પરિવારમાં ૭ બાળકો. આર્થિક હાલત ખરાબ. રગનાથભાઈના પત્ની ગંગાબહેનને રગનાથભાઈને મદદ કરવાની ઘણી હોંશ પણ કેવી રીતે મદદ કરવી તે સમજાતું નહોતું. 

vssmના કાર્યકરો નિયમિત રૂપે વિચરતી જાતિની વસાહતોમાં જાય અને તેમને મદદરૂપ થાય. આમ તો હવે આ પરિવારો સાથે એટલો ઘરોબો થઇ ગયો છે કે એમના સુખ દુ:ખની વાતો એ ખુલ્લા મને આપણે કહેતા હોય છે. લગભગ બે મહિના પહેલા vssmના કાર્યકર નારણભાઈ ગાડલિયા વસાહતમાં ગયા. નારણભાઈને જોઇને ગંગાબહેને પોતાનો પરિવાર મોટો છે પૂરું થતું નથી કંઈક ધંધો કરવો છે એમ કહી મદદ કરવાં કહ્યું. નારણભાઈએ કહ્યું, ‘સંસ્થા તમને ચોક્કસ મદદ કરશે પણ તમારે પણ કુટુંબ નિયોજન અંગે વિચારવું પડશે.’ મૂળ તો વિચરતી જાતિઓમાં મોટાભાગના કુટુંબોમાં કુટુંબની સાઈઝ એટલી મોટી હોય છે કે, મજૂરી કરતા માં-બાપ માટે આખા કુટુંબને નિભાવવું મુશ્કેલ બની જાય છે.. પરિણામે કુટુંબમાંથી મોટા થતા બાળકો ધીમે ધીમે મજૂરી કરતા થઇ જાય છે... અને શિક્ષણ તો રહી જ જાય છે...

ગંગાબેનને આપણે રૂ.૧૦,૦૦૦ની લોન આપી. જેમાંથી એ લોખંડની ઘર વપરાશની ચીજો ઉપરાંત ખેતીમાં ઉપયોગી ઓજારો પણ લાવ્યાં અને વેપાર શરુ કર્યો. બે દિવસ પહેલાં નારણભાઈ કામ કેવું ચાલે છે એ જોવા અને પૂછવા ગયા તો સાધનો લઈને ધંધો કરવાં એકલા ગંગાબહેન જ બેઠા હતાં. કુતુહલવશ નારણભાઈએ પૂછ્યું, ‘રગનાથભાઈ ક્યાં?’ 

‘એ તો શીંગડા ઘડવાના કામે ગ્યા છે..’ 

‘તો આ ધંધો તમે જ સાંભળો છો?’ 

‘હા વળી ઉલટાનું એ(રગનાથભાઈ) શીંગડા બનાવવાના કામ માટે જયારે ગામડામાં જાય ત્યારે ખેતીમાં કામ આવતા દાતરડાં, કોઢી, પાવડો વગેરે પણ લેતા જાય અને એ પણ વેચે છે. એટલે સારું ચાલે છે. વકરો પણ સારો થાય છે. આવું જ સારું ચાલશે તો અમે તમારી લોન ઝડપથી પૂરી કરી દઈશું.’ 

ફોટોમાં પોતાના સામાન સાથે ગંગાબેન..

Sorry, but we can’t help it as the list does not have the mention of your tribe……...

The official list of caste and communities of the government includes 40  nomadic and and de-notified tribes.Most of these  40 tribes have various sub tribes which have no mention in the list also excluded from  the list are communities who have been leading a wandering life for years but the government is unaware of their status. Such exclusions have a tremendous impact on the tribe’s potential to pull itself out from the crutches of deprivation and marginalisation. We as advocates of rights of these communities encounter instances of ignorance of officials primarily on the local level on daily basis. Most of the times the officials do not have a list if we present them the relative documents they find it hard to believe, as if we have framed them!!! Over the years of experience gathered has made us believe that the necessary regulations and circulars do not reach the local bureaucracy and if they do they remain bound in the files forcing the future of the tribes to be bound in files as well!!!

Some of the classic examples are : the Raval tribe was stated as Ravaliya with is insulting so a ratification dated 6/10/2006 changed the name to Raval and stated the  Ravaliya means Raval tribe. But the ratification were neatly filed and the officials remained unaware as recently the Circle Officer rejected all the applications made for residential plots by Raval families of Diyodar. The reason for rejection was that the list has Ravaliya and the applications have been made by Raval there is no mention of Raval!!!!

Similarly, the Bahuroopi have been named Bhand in the official list so their applications are rejected most of the times. The Devipoojak have been termed as Vaghari (as they are popularly know) so if the applicant mentions his caste as  Devipujak the application will be rejected however the official list of de-notified tribes has the community Vaghari mentioned in it. Naath tribe has 17 sub tribes that feature in the list of socially and educationally  backward communities but the officials have not seen them in them in the list of sub-castes of the nomadic and de-notified tribes hence they reject the applications citing Nathbawa, Bharthri, Nathvadee etc are not nomads!! Of late the circle officer has asked us not to make applications for families  whose caste status is not clear to them. At the last count 87 such families are struggling to find their ‘official status' and we are left in dilemma of where to place them…. There are communities like Meer who have been leading wandering lifestyles since ages but have not mention in official list. 

There are moments when we feel why and what is the need to have such endless lists and documents when the abject poverty is so very evident both in urban and rural areas, why is there a need for any poor family to prove that they are poor, absolutely poor etc etc.. how humiliating can it be when inspite of blatant  poverty they exist in, it is told that they will not be receiving any welfare or support from the government just because  a paper failed to mention that they are poor or a paper did mention but someone whose job it was to read that paper forgot to read ( do his job properly) it. Irrespective of caste a poor family is a poor family, period. But somehow we love these barriers of caste and class, we just refuse to come out of these medieval mindset of ours.  And the poor  after numerous rounds of various offices, providing numerous documents, spending a lot of money,  humbly accept rejection and blame it on their fate as they do all the time.  The officials do not even think twice before saying,’  sorry, we cannot do any thing here as the paper does not say you are poor.’ No questions asked!! And get back to their work as always.

There are so many other issues to be addressed and we keep struggling with the very basic ones. We are waiting to go the the next level when it comes to empowering the nomadic and de-notified communities and here we are still busy  convincing the officials about their very existence. Why can’t we have a simple information and reference booklet published by the government making it easier for officials to go back to incase of dilemma. There is no scarcity of funds with the government why can’t we have them to introduce simple systems and do away with the maze of systems that both officials and beneficiaries struggle to get out of…….

Hope for the best is all we say to ourselves …….

‘અરે તમારો તો વિચરતી - વિમુક્ત જાતિની યાદીમાં સમાવેશ જ નથી થતો સોરી.. તમારું કોઈ કામ નહી થાય.....’

રાજ્ય સરકારે વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓની યાદીમાં ૪૦ સમુદાયોનો સમાવેશ કર્યો છે પણ આ ૪૦માં પણ ઘણા પેટા પ્રકાર છે. તો હજુ પણ એવી કેટલીક જાતિઓ છે જે વિચરતું જ જીવન જીવે છે પણ તેમનો સમાવેશ વિચરતી જાતિમાં થયો નથી. વળી વિચરતી જાતિની યાદી સંદર્ભે વહીવટીતંત્રમાં એટલી બધી દ્વિધા છે જેના કારણે આ સમુદાયોને ઘણું વેઠવું પડે છે. છેલ્લા કેટલાય વખતથી જુદા જુદા વિસ્તારની કચેરીમાં વિચરતી જાતિમાં કઈ જાતિઓ આવે એવું અધિકારી અમને પૂછે ત્યારે સમજાય કે, એમની પાસે યાદી જ નથી. (અમે યાદી આપીએ તો એ સાચી છે એવું માનવા પણ એ તૈયાર નથી. જાણે કેમ અમે નક્કી કરીને યાદી આપી ના હોય તેમ!! એક વિસ્તારમાં જે નામથી આ સમુદાય ઓળખાય બીજા વિસ્તારમાં એ નામ બદલાઈ પણ જાય. સરકારે આ બધી બાબતોની સ્પસ્ટતા પણ કરી છે પણ સ્પસ્ટતા કરતાં ઠરાવો નીચેના સ્તરે પહોચ્યા પછી પણ એ ફાઈલોમાં જ રહી જાય છે અને સરવાળે વિચરતી જાતિઓનું કામ ખોરંભે ચડી જાય છે. 

દા.ત. રાવળ. સરકારની પહેલાંની યાદીમાં રાવળિયા લખ્યું હતું. આ શબ્દ અપમાન જનક છે. રાવળ સમુદાયની માંગણીને ધ્યાને લઈને સરકારે તા. ૬/૧૦/૨૦૦૬ના રોજ ઠરાવ કરી રાવળિયા શબદની જગ્યાએ  રાવળનો ઉપયોગ કરવા અને રાવળ એજ રાવળિયા એમ ઠરાવ્યું. પણ ફરી ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે આ સુધારો નીચેના સ્તરે ફાઈલ થઇ ગયો છે એ હકીકતનું તાજેતરમાં જ સમર્થન થયું. દિયોદરમાં વિચરતી જાતિના પરિવારોને રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળે તે માટેની દરખાસ્ત તૈયાર કરી, તેમાં સર્કલ ઓફીસરે રાવળ સમુદાયના તમામ ફોર્મ રદ કર્યા. કેમ કે, યાદીમાં રાવળિયા છે અને આપણે અરજીમાં રાવળ લખ્યું છે.. આવું જ બહુરૂપીનું થયું. બહુરૂપીને સરકારી યાદીમાં ભાંડ તરીકે ઓળખાવ્યા છે એટલે એ પણ ન ચાલે. દેવીપુજક (વાઘરી) પણ વિમુક્તની યાદીમાં નથી જબકી વિમુક્તની યાદીમાં વાઘરી શબ્દ સ્પષ્ટ લખ્યો છે પણ... નાથ સમુદાયમાં ૧૭ પેટા જાતિઓ છે જે ‘સામાજિક અને શૈક્ષણિક રીતે પછાત જાતિની યાદી’માં જોઈએ તો મળી જશે પણ પેટા જાતિ વાળી યાદી અધિકારીએ જોઈજ નથી. એટલે નાથવાદી, નાથબાવા, ભરથરીનો સમાવેશ વિચરતી જાતિમાં થતો નથી એક કહીને એમની અરજી પણ રદ કરી નાખી. આમ ૮૭ પરિવારોની દરખાસ્તમાંથી ઉપર જણાવેલી જાતિની ચોખવટ વહીવટી તંત્રમાં યોગ્ય રીતે થઇ નથી એટલે આ પરિવારોની દરખાસ્ત ન કરવા અમને સર્કલ અધિકારીએ કરી દીધુ!!

મીર જેવી કેટલીયે વિચરતી જાતિઓ એવી છે કે, જે વિચરતું જ જીવન જીવે છે પણ સરકારી યાદીમાં એમનાં નામ નથી. એટલે એમને તો વિચરતી જાતિને મળતી મદદ પણ નથી મળતી (આમ તો વિચરતી જાતિને પણ અન્ય પછાત સમુદાય કરતા તો ઓછી જ મદદ મળે છે)

ક્યારેક થાય છે કે, વંચિત કે ગરીબ દરેક ગામમાં કે શહેરમાં જઈએ તો સ્પષ્ટ દેખાય છે તે તમામ માટે તેમના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિઓ કેમ નથી બનતી!! આ નટ-જાતના વાડામાં શું કામ પડીએ... પણ ફરી મને હું વધારે પડતી આશાવાદી લાગુ છું. આપણને પણ આ જ્ઞાતિવાદના વાડા ગમે છે એટલે એ વધારે ગુંચવાયા કરે છે અને અધિકારી કે સરકાર એને વધારે ગુંચવે છે આ ગૂંચ ઉકેલવાનું/સમજાવવાનું સમજવાનું મને પણ મુશ્કેલ લાગે છે એમાં વિચરતી-વિમુક્ત જાતિઓ તો આ બધું ક્યાંથી સમજવાની. દસ વાર સરકારી કચેરીના ધક્કા ખાશે. માંગેલી વિગતો પૂરી કરશે ત્યાં બીજી વિગતો, ત્રીજી, ચોથી એમ નિત નવું માંગવામાં આવે, ખુબ ખર્ચો થાય અને છેલ્લે કહે, ‘અરે તમારો તો વિચરતી - વિમુક્ત જાતિની યાદીમાં સમાવેશ જ નથી થતો સોરી.. તમારું કોઈ કામ નહી થાય.....’ ધીરજ ખૂટી જાય. કામ નહી થાય આવું બોલનારનું ગળું પકડવાનું મન થાય પણ સદનસીબે આ ગરીબ-વંચિત ‘હશે આપણા નસીબમાં નહી હોય’ એમ કહીને બધું પડતું મૂકી એક અફસોસ સાથે પોતાના કામમાં લાગી જાય...

પણ આ બધું ક્યાં સુધી ચાલશે? આવડું મોટું વહીવટીતંત્ર એમાં સરળ સિસ્ટમ દાખલ ના કરી શકીએ?? વિચરતી વિમુક્ત જાતિ માટેની તમામ યોજના, તેમની જાતિની ચોખવટ કરતી માહિતી સભર પુસ્તિકા જે માર્ગદર્શિકા તરીકે વાપરી શકાય તેવી પ્રકાશીત ના કરી શકાય?? આ બધું કરવાની તાતી જરૂરિયાત છે. સરકાર પાસે તો અઢળક ભંડોળ છે. આ કંઈ મોટીવાત નથી પણ આ કરે તો લાખો વિચરતા પરિવારોની અને વહીવટીતંત્રની વિટંબણાનો પણ મહદઅંશે અંત આવી જશે....

સરકાર અને અધિકારીઓ આ આંટીઘુંટી સરળ બનાવવા મદદ કરે તેવી શ્રધ્ધા અને આશા સાથે...

વિચરતી જાતિના જે પરિવારોની દરખાસ્ત કરી છે એમાંનો ભરથરી પરિવાર જે સ્થિતિમાં રહે છે એ જોઈ શકાય છે..

VSSM, our Guarding Angel

Sonabhai Meer and his family stay in the Meer settlement of Diyodar. The Meers were traditionally engaged in playing ‘dafli’ a drum like musical instrument, the wealthy  families would invite them to play dafli on special occasions. However with changing times these families play dafli during Holi only and earn whatever little is possible. For the rest of the year earn their living through labour intensive jobs. Sonabhai works as mud excavation labourer for foundations of buildings. It is an extremely labours work which is difficult to be done on daily basis. If Sonabhai does not work it becomes difficult to feed the family. Sonabhai spoke to VSSM team member Naranbhai, ‘ I want to start my own business, but do not know what can it be?’ Naranbhai gave it a thought. He realised that the settlement where Sonabhai lives has no shop that sells provisions or other daily need stuff. Why not have a small shop in the settlement?? thought Naranbhai.. He spoke to Sonabhai about it… but there was some resistance from Sonabhai, what if no one buys from my shop..( envy of fellow settlers would be the reason) Naranbhai spoke to the community members in the settlement. All agreed that along with Naranbhai they all also would stand to gain. All unanimously agreed that it was  nice thought that needed to be implemented. 

VSSM provided a loan of Rs. 25,000 to Sonabhai. He got a kiosk built and bought goods from the money. The business has been good and Sonabhai is a happy man. He plans to start selling groceries and vegetables from his kiosk. 

VSSM remains in constant contact with the individuals it had supported to start-up their own business. We inquire if any further  support or assistance they require from us. Almost a fortnight after Sonabhai started his own venture we called him up to ask if there was any further assistance he requires. ‘The business is good, what else is to worry about when we have our organisation looking upon us a mother would for its child!!’ was his extremely heartwarming reply. All of those who are associated with this kind of work will understand how gratifying such reply can be ……….

સંસ્થા જેવી માં અમારી સાથે હોય પછી અમારે બીજી શું ચિંતા હોય

દિયોદરમાં બોડારોડ પર આવેલી મીર વસાહતમાં મીર સોનાભાઇ એમના પરિવાર સાથે રહે. મીર સમુદાયના લોકો પહેલાં ડફલી વગાડીને ભિક્ષાવૃતિ કરતા. પહેલાંના સમયમાં એમને રજવાડાંઓમાં પ્રસંગોપાત ગાવા વગાડવા માટે બોલાવતા પણ હવે સ્થિતિ બદલાઈ છે. હવે તેઓ હોળીમાં જ ડફલી વગાડી માંગવા(ફાગગાવા) જાય છે બાકીનો સમય છૂટક મજૂરી કરે. સોનાભાઇ પણ પાયા ખોદવાનું કામ કરે. પાયા ખોદવામાં શારીરિક શ્રમ ઘણો થાય. એટલે રોજે રોજ પાયા ખોદવાનું કામ થઇ ના શકે અને કાયમી પૈસા મળે એવું ન થાય. સોનાભાઇએ vssmના કાર્યકર નારણભાઈને કહ્યું, ‘મને કંઈક ધંધો કરવો છે. મને ખબર નથી પડતી શું કરું પણ મારે પોતાને કંઇક કરવું છે તમે મદદ કરો.’ સોનાભાઇ શું કામ કરી શકે એ વિષે નારણભાઈએ ઘણું વિચાર્યું અને અંતે ‘સોનાભાઇ જ્યાં રહે છે એ વિચરતી જાતિની આખી વસાહતમાં એક પણ દુકાન નથી જ્યાં રોજ બરોજ કામ આવતી વસ્તુઓ મળી શકે તે ધ્યાને આવ્યું અને સોનાભાઇ વસાહતમાં જ રોજિંદા ચીજવસ્તુ માટે દુકાન કરે તો ઘણું ચાલે એવું તારણ કાઢ્યું.’ સોનાભાઇ સાથે આ બાબતે વાત કરી. એમને વિચાર તો ગમ્યો પણ વસાહતના લોકો મારી પાસેથી ના ખરીદે (મૂળ તો ઈર્ષાના કારણે) તો શું થાય એવી શંકા સેવી. નારણભાઈએ વસાહતના લોકો સાથે બેઠક કરી અને સોનાભાઇની દુકાન અંગે વાત કરી. જો દુકાન થાય અને આપણે ત્યાંથી વસ્તુ ખરીદીએ તો સોનાભાઇની સાથે સાથે વસાહતના લોકોને પણ ફાયદો થશે એ સમજાવ્યું. સૌ સહમત થયા. 

અમે સોનાભાઇને રૂ.૨૫,૦૦૦ની લોન આપી. એમણે લાકડાંમાંથી ગલ્લો બનાવડાવ્યો અને એમાં થોડો સમાન લાવીને વેચવાનું શરુ કર્યું છે. ખુબ સારું વેચાણ થઇ રહ્યું છે સોનાભાઇ ખુશ છે. ધીમે ધીમે તેઓ કરીયાણાનો સમાન, શાકભાજી લાવીને વેચવા ઈચ્છે છે.. 

સ્વતંત્ર વ્યવસાય માટે જે પણ પરિવારોને આપણે લોન આપી છે એ તમામને વેપાર કેવો ચાલે છે એ બાબતે એમની સાથે સતત વાત કરીએ છીએ.. કંઈ મુશ્કેલી?, મદદ જોઈએ છે? એ પણ પૂછીએ છીએ.. સોનાભાઈને પણ દુકાન શરુ કર્યાના ૧૫ દિવસ પછી પૂછ્યું, એમણે કહ્યું, ‘મારો ધંધો ખુબ સારો ચાલે છે. સંસ્થા જેવી માં અમારી સાથે હોય પછી અમારે બીજી શું ચિંતા હોય...’ સોનાભાઇનું આ કથન કેટલું સુખ આપે છે... એની કલ્પના આ કામમાં ભાગીદાર બનનાર તમામને આવે...

when guardians fail to gaurd…..

A couple of weeks back we had mentioned on this very platform a development that had spread cheer amongst the nomadic and de-notified communities : the news was the amount of financial allocation under the Pandit Dindayal Housing Scheme (from which these communities benefit)t being raised from Rs. 45,000 to Rs. 70,000. However, when the document on the resolution was received we got to know that the communities residing in the urban areas were excluded in the new norms and hence would not benefit from the change. Why such discrimination is difficult to comprehend!!

A wave of cheer had spread through the Vadee settlement of Dhangadhra when they had heard the news of the new amendment, since  they had been waiting for long to commence the construction of homes on the plots they have been allotted long ago. The cheer was short-lived though.. efforts have been made to reach out to the concerned department and inquire on the issue but no break through has been achieved as yet. 

The estimated expenditure for construction of a  house in Dhangadhra comes to around Rs. 1.25 lac. A loan of Rs. 30,00 from Kalupur Commercial Bank (to be returned eventually by the family), support of  Rs, 25,000 from well-wishers of VSSM and Rs. 45,000 received from the government under the Pandit Dindayal Scheme and still each family falls short by Rs. 25,000 since they have no savings of their own,  but if the new amendment includes them the math works out just fine. 

It is nerve nervewrecking  to write about such issues all the time, it is even more tormenting for such extremely marginalised communities to expose their deprivation all the time to authorities who fail to apply simple logic when making crucial resolutions. All

it requires is empathy and compassion when thinking for such vulnerable communities, we just need to stand by them until they find their footing. Each poor believes that the government is their ‘mai-baap’ (parent). The question one needs to ask is  do parents discriminate amongst its own children????

This couple in the picture represent families who stand to  suffer from such  illogical rulings and  policies of the government. 

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

 ‘સરકાર અમારી માંઈ-બાપ છે’ તો માં- બાપ આવા ભેદ કેમ કરે છે??

વિચરતા- વિમુક્ત સમુદાયોને ‘પંડિત દિનદયાળ આવાસ યોજના’ અંતર્ગત મળતી મકાન બાંધકામની રકમ રૂ.૪૫,૦૦૦ હતી. આ રકમ તા.૧૪/૦૮/૨૦૧૪ના રોજ ઠરાવ કરીને સરકારે રૂ.૭૦,૦૦૦ કરી. આ સુધારાથી સમગ્ર વિચરતી જાતિઓમાં આનંદ પ્રસર્યો અને સૌએ સરકારનો આભાર વ્યક્ત કર્યો. પરંતુ જયારે ઠરાવ હાથમાં આવ્યો ત્યારે ખબર પડી કે, આ યોજનાની મદદ શહેરમાં રહેતા પરિવારોને મળવાની નથી. એટલે કે જે પરિવારોને શહેરમાં પ્લોટ મળ્યા છે એમને રૂ.૪૫,૦૦૦ જ મકાન બાંધકામ માટે મળશે. આની પાછળનો તર્ક??? સમજતો નથી. 

મકાન બાંધકામ માટે રૂ.૭૦,૦૦૦ મળશે એ વાતથી સૌથી વધુ ધ્રાંગધ્રામાં વસતા વાદી પરિવારો ખુશ થયેલાં. આ પરિવારોને પ્લોટ ફળવાયે વર્ષો થયા પણ આર્થિક સગવડ નહોતી અને સરકારની સહાય પણ ઓછી હતી આથી અહીં મકાન બાંધકામનું કામ શરુ નહોતું થયું પણ સુધારેલા ઠરાવમાં પણ આ પરિવારો માટે નિરાશા જ આવી.

વાદી જેવા શહેરમાં રહેતા વિચરતી જાતિના પરિવારોને અન્યાય ન થાય એ માટે સરકારમાં રજૂઆત કરી છે પણ કોઈ જવાબ નથી... 

ધ્રાંગધ્રામાં વસતા વાદી પરિવારના એક ઘરના બાંધકામનો એસ્ટીમેટ રૂ.૧.૨૫ લાખ છે. સરકાર રૂ.૪૫,૦૦૦ આપે છે આટલી રકમથી શું થાય? આ પરિવારો પાસે એમની પોતાની એવી કોઈ બચત પણ નથી. ‘ધી કાલુપુર કોમર્શીયલ બેંક લી.’ એમને રૂ..૩૦,૦૦૦ની લોન આપે.(જે આ પરિવારો ધીમે ધીમે માસિક હપ્તાથી પરત કરે) સંસ્થા સાથે સંકળાયેલા શુભેચ્છક દાતાઓની મદદથી આપણે(vssm) પ્રત્યેક પરિવારને રૂ.૨૫,૦૦૦ આપીએ છતાં રૂ. ૨૫,૦૦૦ની વ્યવસ્થા કરવાની થાય છે. આ મુશ્કેલીનું નિવારણ આ પરિવારોને મકાન સહાય રૂ.૪૫,૦૦૦ ની જગ્યાએ રૂ.૭૦,૦૦૦ મળે તો બધું સરસ ગોઠવાઈ જાય.. પણ...

આ બધું લખતાં – ગુંચ ઉકેલતા, સમજતાં, સમજાવતાં મારું પણ માથું દુ:ખી જાય છે ત્યાં બિચારા (આ શબ્દ જાણી જોઇને વાપરું છું) વાદી જેવા વિચરતા પરિવારોની તો શું દશા થાય? સરકાર શહેરમાં રહેતાં વિચરતા પરિવારોને પણ રૂ.૭૦,૦૦૦ મકાન બાંધકામ માટે આપે તેવો સુધારો કરે એવી અપેક્ષા રાખીએ છીએ.. સાથે સાથે દરેક ગરીબ અને વંચિતો માટે પ્રેમપૂર્વક વિચારવા અપીલ પણ કરીએ છીએ. વંચિતોને બેઠા કરવાં એનો હાથ પકડવાની જરૂર છે. એ સ્વનિર્ભર બને ત્યાં સુધી એના પડખે ઉભા રહેવાની જરૂર છે. દરેક ગરીબ હંમેશા કહે છે કે, ‘સરકાર અમારી માંઈ-બાપ છે’ તો માં- બાપ આવા ભેદ કેમ કરે છે?? નીતિઓ થોડી ઢીલી બને તો વાંધો શું છે? આવા ઠરાવોના અર્થઘટન કરતાં કરતાં થાકી જવાય છે.

જે પરિવારો પોતાના ઘર બંધાશે એવી આશા સાથે જીવે છે એવા એક પરિવારને ફોટોમાં જોઈ શકાય છે. એમની ઈચ્છા મારતા પહેલા પોતાનાં ઘરમાં રહેવાની છે આ ઈચ્છા જલ્દી પૂરી થાય એવી શ્રદ્ધા...

call me when someone dies…...

A recent experience at a marriage ceremony of a Vadee family brought back some fond memories of the past. This was about the times when we decided to work for the Nomadic and De-notified communities. The hardest job was to find these communities, no one knew where they were, did they really exist was the question that loomed in our minds!!! I would set out to find these almost non existent communities and tribes. I traveled village after village, if I got to see few shades of tarpaulin I would get down from the bus mid way. Visit those shades talk to the families, know about them, inquire about more like them, number of communities and families, the more I interacted the more I got to know about these tribes. Such daily travels just like these tribes  had become a ritual for me. Long ritual it was…. as this schedule of seating for settlements carried on for a pretty long time. One day I happen to visit a settlement I had got to know about. I met a young boy who had called me there. After some primary interaction with the community members there the young boy asked me, ‘how much do you plan to roam like this, meaning how many daangas do you plan to visit, at such pace you will be spending your entire life doing just this?? 

 What option doI have? I had asked then. 

 'You can meet all of them at one time, on occasion of marriage or death.’ he suggested. 

I found the suggestion was quite valid. After that I was invited to a lot of marriages where I would go and talk to the people about their issues and know more about that. But somehow in  the pomp and revelry of marriage people were not much interested to hear me out. So  later I began suggesting them to call me on the occasion of death in the community so that the in the sombreness of the occasion at least I could convey my message. 

I have hardly remained present in the social gatherings in my family but always try to attend the the occasions I am invited at in these communities. 

But on 16th September at the wedding in a Vadee community even after all the song and dance,  when we sat down to talk all those present  had their  ears on what we had to say!! Indeed a long way from where we began…..

 ‘કોઈનું મરણ થાય તો મને જાણ કરજો.....’

વિચરતા સમુદાયો સાથે કામ શરુ કર્યું તે વખતે સૌથી વધારે મુશ્કેલી આ સમુદાયને શોધવાની હતી. હું ગામડે ગામડે તેમને શોધતી. બસમાં જતા ક્યાંય પણ છાપરાં દેખાય એટલે ઉતરી પડવાનું. તેમની સાથે વાતો કરવાની, માહિતી મેળવવાની અને કામ પતે એટલે બીજી વસાહતમાં. આ ક્રમ ઘણો સમય ચાલ્યો. આ સમુદાયની વસતિ કેટલી? અને ક્યાં રહે છે? એવી માહિતી નહિ એટલે જ આ રીતે મારું પણ વિચરણ અવિરત ચાલ્યા કરે. આ દરમ્યાન એક વસાહતમાં ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે માહિતી માટે જવાનું થયું. ત્યાં એક યુવાન મને મળ્યો જે મને પહેલાં પણ મળ્યો હતો. મારી વસાહતના લોકો સાથે વાત પૂરી થઇ. હું નીકળવાની તૈયારી કરતી હતી એ વખતે એ યુવાને મને કહ્યું, ‘તમે કેટલું ફરવાનાં? મતલબ કેટલા ડંગામાં જવાના?’ મેં કહ્યું, ‘તમે જ્યાં છો એ બધા જ ડંગામાં’ એણે કહ્યું, ‘બેન આખી જિંદગી નીકળી જશે..’ મેં કહ્યું, ‘પણ બીજો રસ્તો નથી.’ એણે કહ્યું, ‘અમારા ત્યાં લગ્ન અને મરણના પ્રસંગે સૌ ભેગા થાય એ વખતે તમે ડંગાના આગેવાનોને કહી રાખો એ તમને બોલાવશે.’ 

મને પણ વિચાર બરાબર લાગ્યો. એ પછી સૌ મને લગ્નમાં બોલાવવા લાગ્યાં જ્યાં જઈને હું એમની સાથે વાતો કરતી, માહિતી આપતી. પણ લગ્નનો માહોલ ખુશીનો હોય ત્યાં કોઈને અમારી આ વાતોમાં ઝાઝો રસ ના પડે. શું કરવું? ત્યાં જ વળી આગેવાનો કહ્યું, ‘બેન તમે મરણ વખતે આવો.. એ વખતે માહોલ ગંભીર હોય તમે જે સમજાવો છો એ બધામાં એ ધ્યાન દેશે.’ આજે આ બધું વિચારું છું તો હસવું આવે છે, એ વખતે હું વસાહતમાં જતી ત્યારે એવું કહેતી કે, કોઈનું મરણ થાય તો મને જાણ કરજો..... 

આમ તો મારા પારિવારિક મેળાવડામાં હું ભાગ્યે જ જતી હોઉં છું પણ વિચરતી જાતિના કેટલાય લગ્નોમાં અને મરણ વખત ભજનોમાં હું ગઈ છું... 

તા.૧૬ સપ્ટેમ્બર ૧૪ ના રોજ ફરી લગ્ન પ્રસંગે ધ્રાંગધ્રામાં વાદી પરિવારોના મકાન બાંધકામ માટે વાત કરવા જવાનું થયું. તે વખતે લગ્નમાં થયેલાં નાચ ગાનની તસ્વીર... હા આ નાચગાન પછી વરરાજા સાથે સૌ જાનૈયા મંડપમાં જ બેઠા અને આ મંડપમાં એકવાર ફરી અમે અમારી વાત કરી... પણ પહેલાં લગ્નમાં ધ્યાનથી અમારી વાત ન સાંભળતાં અમારાં આ વહાલાં સ્વજનો અમે ક્યારે વાત કરીએ એની રાહ જોતાં હોય છે.. 

Give us a plase to stand we will move the earth

57 women from various nomadic communities staying in Ahmedabad’s Vatva, Bhaktinagar, Shahwadi,  recently  took tailoring training. The training was conducted with the support of ATIRA and Sadvichar Pariwar. During the training that was spread over a month these women learnt to stitch salwar-kameez and saree blouse. After the training they expressed their desire to acquire loan to buy a sewing machine so that they can do job work from home. 

VSSM inquired about the possibilities of getting job-work at home for these women but after meeting up with few companies  we found that the companies  prefer giving job to women who are trained in industrial tailoring because of the amount of work they are able to deliver in stipulated period of time. As we researched more it was found that ‘Calorax Foundation’ based in Maninagar provides industrial training to women. Our trainees made a visit to this institute too. 22 women had expressed their desire to acquire industrial training but took a step back since the distance was too long and expensive for them to commute every day. We have spoke to ‘Calorax Foundation’ about it and they have agreed to work out some way. Once they hone the necessary skills VSSM will support them financially to procure a sewing machine. 

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

અમદાવાદના વટવા, ભાવિકનગર, શાહવાડી નદીના પટમાં રહેતી વિચરતા સમુદાયની ૫૮ બહેનોએ vssm, ‘અટીરા’ અને ‘સદવિચાર પરિવાર’ની મદદથી સીલાઈની તાલીમ લીધી. જુદા જુદા સ્થળોએ ચાલેલી એક મહિનાની તાલીમમાં બહેનો, ડ્રેસ અને બ્લાઉઝની સિલાઈ શીખી ગયા. તાલીમ પછી કેટલીક બહેનોએ જોબવર્ક મળે એ માટે વાત કરી અને તે માટે મશીન ખરીદવા લોન આપવા બાબતે પણ વાત કરી. 

જોબવર્ક માટે આપણે કેટલાક લોકો સાથે વાત કરી. મોટાભાગે જે કંપની જોબવર્ક આપે છે એ કંપની ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ટેલરીંગની તાલીમ લીધેલા બહેનોને કામ આપવાનું વધારે પસંદ કરે છે કારણ કે, એમાં ઝડપ વધારે છે. મણિનગરમાં ‘કેલોરેક્ષ ફાઉન્ડેશન’ દ્વારા બહેનોને ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ટેલરીંગની તાલીમ આપવામાં આવે છે આપણી બહેનો ત્યાં મુલાકાતે જઈ આવી. ૨૨ બહેનોએ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ ટેલરીંગની તાલીમ લેવાની વાત કરી પણ એમના ઘરથી તાલીમ સ્થળ ઘણું દુર છે અને એનું ભાડું એમને પોસાય તેમ નથી. આ બાબતે ‘કેલોરેક્ષ ફાઉન્ડેશન’ સાથે વાત કરતાં તેમણે મદદરૂપ થવાની ખાત્રી આપી છે હવે આ બહેનોની ઝડપથી તાલીમ શરુ થશે અને જે બહેનોને સીલાઈ મશીનની જરૂર છે એમને મશીન ખરીદવા આપણે લોન પણ આપીશું.

ફોટોમાં સાદા સંચા પર સિલાઈ કામ શીખી રહેલા બહેનો..

Life and its many hues…..

Babubhai Vasfoda led a perfect life, he had everything he had asked for. It was a life seldom imagined by anybody from nomadic communities. Inspite of being a from a nomadic community  Babubhai  never took up the traditional trade of making baskets of bamboo instead he worked at the ticket counter at a local cinema in Diyodar. A loving and hardworking wife, two daughters and two sons made his family complete. With the money earned from the job he purchased some land and built a small house on it.  But such good times did not last long. His wife fell ill with cancer. A lot of money including his savings were spent on her treatment. But it was not enough to save her life. After the wife his two daughters and one son passed away too. It was extremely difficult to bear so much of pain.  Babubhai suffered a stroke and remained bedridden for long. The house that was built with so much of love and aspirations began crumbling down. he had to make  small hut next to the house. His son had to move to Kutchh to earn living. Babubhai had to take care of himself. He gathered strength to start walking again but work to earn was impossible. He was left with no option but to take up begging to survive. He never complained but accepted and silently endured his fate.

VSSM’s team member Naranbhai happened to meet Babukaka near  government office at Diyodar. It is the place where Bahukaka begs. Naranbhai did what he always does, he began talking to Babukaka, asked why he was begging and got to know his details . He probed a bit further to find his name in the BPL list. It was possible to get housing support for Babukaka. Naranbhai spoke to the TDO  and made an application for housing support. Time passed but nothing moved so case was presented at the panchayat  as well as Collector’s office. Atlast the application has been approved under the Indira Was Yojna. He has also received first cheque.

‘Naranbhai, I have no one else to rely on, you will have to construct my house, you are my son here since my son is away …….’ such faith Babukaka has put in Naranbhai.

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

કિસ્મતનો ખેલ

દિયોદરમાં બાબુભાઈ વાંસફોડા તેમના પરિવાર સાથે સ્થાઈ રહે. પરિવારમાં બે દીકરી અને બે દીકરા. બાબુભાઈએ જિંદગીમાં ક્યારેય વાંસનું કામ કર્યું નહિ પણ પોતાની આવડતથી એ દિયોદરમાં આવેલી એક ટોકીઝમાં ટીકીટ વિતરણનું કામ કરે. પોતાની મહેનતથી જમીન ખરીદી,અને નાનું ઘર બાંધ્યું. પણ આ સુખી પરિવારને કોણ જાણે કોની નજર લાગી. બાબુભાઈની પત્નીને કેન્સર થયું અને તેમાં એ આર્થિક રીતે ઘસાઈ ગયા. તેમની પત્ની મૃત્યુ પામી એની પાછળ બે દીકરી અને એક દીકરો પણ.. આટલું બધું સહન કેવી રીતે થાય? એમને લકવા પડી ગયો. શરૂઆતમાં તો ખાટલામાં જ પડ્યા રહેવું પડે પણ પછી ધીરે ધીરે લંગડાતા ચાલવાનું શરુ કર્યું, એક હાથ કામ કરતો બંધ થઇ ગયો હતો. એક દીકરો જે મોટો થયા પછી કામ માટે કચ્છમાં જઈને રહ્યો. દિયોદરમાં બાબુકાકા એકલાં જ રહ્યાં. મજૂરી શક્ય નહોતી એટલે એ ભીખ માંગીને જીવન જાણે પૂરું કરતા હોય એમ જીવે.. જે મકાન ખુબ પ્રેમથી બનાવ્યું હતું એ જર્જરિત થઇ ગયું. ઝાપરું કરીને રહેવાનો વારો આવ્યો.. પણ કોઈની સામે કોઈ ફરિયાદ નહિ... આ બધું થવાનું લખ્યું હશે એટલે થાય છે એવી ગ્લાની સાથે જીવે..

vssm ના કાર્યકર નારણ સરકારી કચેરીમાં વિચરતી જાતિના કામો માટે ગયા હતાં બાબુકાકા ત્યાં ભીખ માંગવા આવ્યા. ટેવ મુજબ બાબુકાકાની વિગતો જાણી. એમના ઘરે ગયા. BPL યાદીમાં એમનું નામ હતું. એટલે એમને મકાન સહાય મળે એમ હતું. નારણભાઈએ TDO શ્રી સમક્ષ આ બાબતે વાત કરી અને મકાન સહાય માટે અરજી પણ કરી. સમય ગયો પણ કંઈ ના થતા કલેકટર થી લઈને ગ્રામપંચાયતમાં રજૂઆત કરી. આખરે એમની મકાન સહાય મંજૂર થઇ. ઇન્દિરા આવાસ યોજનામાં તેમનું મકાન બંધાશે. એમને પહેલો ચેક મળી ગયો. નારણભાઈ ને બાબુકાકા કહે છે, ‘નારણભાઈ તમારે જ મારું ઘર બનાવી આપવાનું, મારો દીકરો અહી નથી તમે મારા દીકરા જેવા છો.’

As the cheer spreads around a million thanks

Owning a home is everyones dream but no one desires and values it more than communities who have never lived in a proper shelter.  The funds under the government’s Pandit Dindayal Scheme facilitates construction of homes for the nomadic communities. However, Rs. 45,000 that these families get under this scheme  is not enough for construction of a house however minimalist it is!!  VSSM has been advocating to  the government to increase the amount under this particular scheme. On 14th August 2014 the Department of Social Justice and Empowerment through resolution number 122013/87307/H has increased the amount to Rs. 70,000. These increase in amount will to an extent ease out the construction process. 

The picture in the story has Pasabhai Saraniya with the home constructed by the funds under this particular scheme, while Rs. 45,000 came from the government,  Rs. 45,000 was from the support made by Shri. Vallabhbhai Savani and the balance  Rs. 15,000 is contributed by Pasabhai himself. We are deeply grateful to the government as  many like Pasabhai will hugely benefit from this move of the government for which we are deeply grateful….

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

આનંદો આનંદો..અને હ્રદયપૂર્વક આભાર...

ઘર વિહોણી વિચરતી અને વિકસતી જાતિઓને ‘પંડિત દીનદયાળ આવાસ યોજના’ અંતર્ગત ઘર બાંધવા માટે મકાન સહાય રૂપે રૂ. ૪૫,૦૦૦ આપવામાં આવતા હતાં. આ રકમમાંથી ઘર કેવી રીતે પૂરું થાય! સરકારમાં આ બાબતે વખતો વખત કરેલી રજૂઆત અને સરકારના ધ્યાને પણ આ મુદ્દો હોવાના કારણે તા. ૧૪/૦૮/૨૦૧૪ના રોજ ‘સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગ’ના ઠરાવ ક્રમાંક –હ્સલ/૧૨૨૦૧૩/૮૭૩૦૭૫/હ થી આ રકમ વધારીને રૂ. ૭૦,૦૦૦ કરવામાં આવી જે માટે સમગ્ર વિચરતી જાતિ વતી vssm સરકારની આભારી છે. હવે આ પરિવારો માટે પોતાનું ઘર બાંધવાનું થોડું સરળ થઇ જશે.

ફોટોમાં ડીસામાં રહેતા પસાભાઇ સરાણીયાનો પરિવાર પહેલાં જે પરિસ્થિતિમાં રહેતા હતા તે અને સરકાર દ્વારા રૂ.૪૫,૦૦૦ ની મકાન સહાય અને vssm ના માધ્યમથી સુરત સ્થિત આદરણીય શ્રી વલ્લભભાઈ દ્વારા આપવામાં આવેલા રૂ.૪૫,૦૦૦ અને પસાભાઈએ પોતે રૂ.૧૫,૦૦૦ આપીને રૂ.૧,૦૫,૦૦૦માં બનેલા પોતાના ઘર સાથે...  હવે પસાભાઇ જેવા કેટલાય વિચરતી જાતિના પરિવારો માટે ઘર બનાવવું સહેલું બની જશે.. આનંદો આનંદો..અને હ્રદયપૂર્વક આભાર...

The long wait to settle down…...

Bhojpara village of Morbi’s Vakaner block is home to around 51 Gadaliya families. The traditional occupation of this community is that of making iron tools but since the demand for these equipments have reduced the community has began trading Ayurvedic products like harde, ashwagandha, murli et. after procuring them from the woods. These products  are brought from them by ayurvedic and other provision  store owners. 

VSSM got in touch with these families almost a year ago. The scenario with them was the same as with others when we first come in their contact. None of the children were attending school and the parents of least bothered of this fact.When these families foot to know about the activities of VSSM in the region they approached us and requested a school for their children. VSSM initiated a Bridge School in the settlement but the continuity was difficult to maintain as parents would migrate with the children. After a lot of persuasion we have reached a state where 80% of children stay back. Most of the times the mothers stay back while the fathers travel to sell there products. They come back to settlement every 15-20 days. 

Reenaben, a VSSM baldost is in charge of the school at the settlement. Recently, consequent to the requests by VSSM,  the government has initiated a school for these children. 

In the olden days these families wandered from village-to-village with the goods loaded on their donkeys. But now 4-5 families together purchase an old, rickety matador to travel with their products. Amongst  the adversities they  face one is harassment from the police who ask for license of trade. Some have  started to work in factories nearby. Most of them are looking forward to settling down, the applications for residential plots have been made but as it happens with  government processes things have hardly moved. Until then we can just wait and wonder when will their wandering come to a halt…..

In the picture Reenaben with the children and glimpse of how the families stay…...

ગુજરાતીમાં અનુવાદ...

કોણ જાણે એમના પગને ક્યારે વિશ્રામ મળશે?

મોરબી જીલ્લાના વાંકાનેરના ભોજપરાગામમાં ૫૧ ગાડલિયા પરિવારો છેલ્લા કેટલાય વખતથી રહે છે.  ગાડલિયા પરિવારોનો મૂળ વ્યવસાય લોખંડમાંથી વિવિધ ઓજારો બનાવવાનો પણ ભોજપરામાં રહેતા આ પરિવારોએ છેલ્લા ઘણા વખતથી આ કામ બંધ કરી દેશી જડીબુટ્ટી જેવી કે, હરડે, અશ્વગંધા, સફેદ મુસળી વગેરે જંગલમાંથી લાવીને ગામેગામ ફરીને વેચવાનું શરુ કર્યું. એમની જડીબુટ્ટી આયુર્વેદિક સ્ટોર અને ગાંધીની દુકાનમાં પણ ખરીદવામાં આવે છે. 

ભોજપરામાં રહેતા પરિવારોના સંપર્કમાં આજથી ૧ વર્ષ પહેલા આવવાનું થયું. આખી વસાહતમાંથી એક પણ બાળક શાળાએ જાય નહિ અને વસાહતમાંથી કોઈને એની ચિંતા પણ નહી. આ વિસ્તારમાં vssm દ્વારા ચાલતી વૈકલ્પિક શાળા અને એના માધ્યમથી થતા કામો અંગે ગાડલિયા પરિવારોને ખ્યાલ આવ્યો અને એમણે પોતાના બાળકોને ભણાવવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. શરૂઆતમાં એકાદ મહિનો બાળકો સાથે વાલીઓ રહ્યા પણ મહિના પછી મોટાભાગના વાલીઓ બાળકોને લઈને દવા વેચવા જતા રહ્યા. ઘણી સમજાવટના અંતે હવે ૮૦ % પરિવારો પોતાના બાળકોને વસાહતમાં મુકીને જવા માંડ્યા છે. બાળકોને સાચવવા બહેનો ઘરે રહે છે. ભાઈઓ કામ ધંધા માટે આસપાસના વિસ્તારમાં ૧૫-૨૦ દિવસ માટે જાય વળી પાછા વસાહતમાં આવીને રહે.. આ બાળકોને vssmના બાલદોસ્ત રીનાબેન ભણાવે છે. તાજેતરમાં સરકારે પણ આ બાળકોને ભણાવવાની વ્યવસ્થા vssm ની રજૂઆતને ધ્યાને લઈને કરી છે. 

આ પરિવારો પહેલાં ગધેડાં પર સામન લઈને ગામે ગામ ફરતાં. હવે તેઓ મેટાડોર કે એ પ્રકારની ગાડી મૂળ તો ભંગાર અવસ્થાવાળી પાંચ પરિવારો ભેગા થઈને ખરીદે અને એને લઈને ગામે ગામ ફરે છે. હવે કુટુંબ કબીલા સાથે ફરવાનું પણ બંધ થઇ રહ્યું છે. પોલીસ એમને રંજાડે પણ છે, એમની પાસે જડીબુટ્ટી વેચવા માટેનું લાયસન્સ માંગવામાં આવે છે. આમ હવે આ પરિવારો પણ થાક્યા છે. કેટલાક વ્યક્તિઓએ મોરબી આસપાસ ફેકટરીમાં પણ કામ શરુ કર્યું છે. હવે એમની ઈચ્છા સ્થાઈ વસવાટની છે. એમણે પ્લોટની માંગણી કરતી અરજી કરી દીધી છે પણ હજુ સુધી એને લઈને કોઈ કાર્યવાહી થઇ નથી. કોણ જાણે એમના પગને વિશ્રામ મળવામાં હજુ કેટલી વાર લાગવાની છે?

ફોટોમાં બાળકોને ભણાવતા vssmના બાલદોસ્ત રીના અને આ પરિવારો જે સ્થિતિમાં રહે છે એ જોઈ શકાય છે... 

We dream of a different future for our kids……

Now that a lot of nomadic families are opting to lead settled lives the nature of their needs are also changing. Access to  schools and hostels are becoming need of the day. This year with the support of Aarti Foundation a hostel for children of nomadic communities was initiated in Patan’s Radhanpur. Initially 40 children were enrolled in this hostel but since most of them could not get admission in the schools of Radhanpur only 18 children are staying in the hostel at the moment. 

The unique part of the hostel is  community taking responsibility of mobilising funds and contributing towards expences of running the hostel.  So far they have  mobilised/collected  20% of the total cost. Apart from the financials the responsibility of tutoring  the kids is  borne by Somabhai Bajaniya  a teacher from nomadic community. From 8 to 10 every night he tutors kids in the hostel. Through the day  Ishwarbhai Bajaniya  remains the chief care taker of the kids in the hostel. VSSM team member Mohanbhai visits the hostel twice a week, understands the needs if any and  addresses the logistical issues.  For now the hostel is functioning like a well oiled machine. 

50 applications from the children for the academic year of 2015-16 have been received in this year itself and Mohanbhai, Iswarbhai and Somabhai have worked out  a strategy to ensure each child willing to join the hostel and study further should get admission in the schools at Radhanpur. 

On 26th August we planned a visit to the hostel along with Shri Lalbhai Rambhiya, Director- Aarti Foundation. As the news of our visit spread the community leaders reached the hostel early morning. ‘We have only one expectation, that our children study all the way, they get good jobs. We have wandered from village to village but we do not want our children to inherit such wandering,’ said the community members unanimously. The thanked us for the hostel facility and respected Shri Lalbhai promised to be there for the better tomorrow of these  children.  

We are extremely grateful to Shri. Chandraknatbhai Gogari, Founder, Aarti Foundation for his unflinching support to  VSSM in its endeavours. Chandrakantbhai’s words -‘I will be there where there is no one’ keep ringing in our ears and inspires us to go on…..

In the picture - Lalbhai Rambhiya with the community leaders ...

અમારા બાળકોને વારસામાં રઝળપાટ નથી આપવો... 

પાટણ જીલ્લાના રાધનપુરમાં vssm દ્વારા આરતી ફાઉન્ડેશનની મદદથી વિચરતી જાતિના બાળકોની હોસ્ટેલ જુન ૧૪માં શરુ કરવામાં આવી જેમાં ૧૮ બાળકો ભણે છે. મૂળ તો બાળકોની સંખ્યા ૪૦ ઉપરાંત થઇ પણ બાળકોને  રાધનપુરની શાળાઓમાં પ્રવેશ મળ્યો નહિ એટલે એમને હોસ્ટેલમાં દાખલ કરવાનું થયું નહી. વિચરતી જાતિના જે પરિવારો સ્થાઈ થઈને ગામોમાં રહેવા લાગ્યા છે અથવા જેના માતા-પિતાને કામ ધંધા માટે બહાર જવું પડે અને  બાળકોને ભણાવવાની ઈચ્છા છે એવા પરિવારોએ પોતાના વિસ્તારમાં હોસ્ટેલ શરુ કરવા માંગ કરી જેની ફલશ્રુતિ રૂપે આ હોસ્ટેલ શરુ થઇ. આ હોસ્ટેલની સંપૂર્ણ જવાબદારી વિચરતી જાતિના આ વિસ્તારના આગેવાનોએ ઉપાડી છે એ ત્યાં સુધી કે ‘બાળકોના કુલ ખર્ચની ૨૦% રકમ અમે એકત્રિત કરીશું એવી લાગણી સાથે’ અને એ રકમ એકત્રિત થઇ પણ ગઈ. સાથે સાથે બાળકોને school પછીના સમયમાં ભણાવવાની જવાબદારી પણ વિચરતી જાતીમાંના જ બજાણીયા સમાજના બે શિક્ષકોમાંના એક સોમાભાઈ બજાણિયાએ પોતાના શિરે ઉપાડી અને રોજ સાંજે ૮ થી ૧૦ વાગ્યા સુધી તે હોસ્ટેલ પર આવે અને બાળકોને ભણાવે.. બાકીના સમયમાં બજાણીયા સમાજના યુવાન ઈશ્વરભાઈ બાળકોને સંભાળે. જયારે vssmના કાર્યકર અને વિચરતી જાતિના જ મોહનભાઈ અઠવાડિયામાં  બે વખત આ બાળકોને મળે અને એમની જરૂરિયાત તકલીફ જાણી તેનું સમાધાન શોધી તેનું નિરાકરણ લાવે..આમ ખુબ સુંદર વ્યવસ્થા સમુદાયના આગેવાનોએ પોતાની રીતે ગોઠવી છે.

વર્ષ 2015 માટે અત્યારથી ૫૦ બાળકોના નામ આવી ગયા છે આ વખતની જેમ આ બાળકોને પરત ના જવું પડે એ માટે સોમાભાઈ, મોહનભાઈ અને ઈશ્વરભાઈએ આગામી માર્ચ, એપ્રિલમાં જ રાધનપુરની શાળાઓમાં આ બાળકોની વ્યવસ્થા ગોઠવાય એમ કરવાનું નક્કી કર્યું છે. 

તા.૨૬/૦૮/૧૪ ના રોજ આ બાળકોને મળવા ‘આરતી ફાઉન્ડેશન’ના ડાયરેક્ટર શ્રી લાલભાઈ રાંભિયા સાથે જવાનું થયું. અમે હોસ્ટેલમાં આવવાના છીએ એ સમાચાર મળતાં જ ૨૬મીએ અમે પહોચીએ એ પહેલાં વિચરતી જાતિના આગેવાનો પહોચી ગયા. જયારે અમે ત્યાં પહોચ્યાં ત્યારે આ બધા આગેવાનોએ આભાર વ્યક્ત કર્યો અને કહ્યું, ‘અમારી એક જ અપેક્ષા છે કે, ‘અમારા બાળકો ખુબ ભણે.. સારી જગ્યાએ એમને કામ મળે.. અમે ગામે ગામ રઝળીયે છીએ. પણ અમારા બાળકોને વારસામાં રઝળપાટ નથી આપવો.’ અમારા આદરણીય લાલભાઈએ આ સાંભળી આ પરિવારોને બાળકોના ભવિષ્ય માટે હમેશાં સાથે હોવાની ખાત્રી આપી. આ બાળકોના શિક્ષણમાં મદદરૂપ થતા અમારા આત્મીય અને પ્રિય સ્વજન જેઓ સતત અમારી સાથે છે એવા ચંદ્રકાન્તભાઈ ગોગરી(સંસ્થાપક આરતી ફાઉન્ડેશન)નો vssm અને વિચરતી જાતિ વતી આભાર વ્યક્ત કરું છું. ચન્દ્રકાંતભાઈ અમારા એવા સ્વજન છે જેઓ હમેશાં કહે છે કે, ‘કોઈ નથી ત્યાં હું છું’ તેમની આ લાગણી અમને હિમ્મત આપે છે... અને આ કામ કરતાં રહેવાની પ્રેરણા પણ.. 

ફોટોમાં આગેવાનો સાથે લાલભાઈ રાંભિયા અને વિચરતી જાતિના આગેવાનો..