More Than a Ration Kit — VSSM’s Support for a Mother and Son...

Mittal Patel meets Anitaba and Valibhai

We reached a settlement in Adesar, in the Vagad region of Kutch.Right in the middle of an open plot stood a small shed. In front of it, a man was tied to an iron peg. Usually, cattle are tied to such pegs. But here, a human being was tied to one with an iron chain.

He looked to be around forty to forty-five years old.I stopped in my tracks when I saw the sight.

Before I could say anything, the man saw me and became frightened. He began shouting loudly and desperately tried to free himself from the peg, as though he wanted to run away. There was fear in his eyes.I softly said, “We will not come near you. Please don’t be afraid.”

His mother was sitting close to him. When she saw us, she stood up, came towards us and welcomed us.

I pointed towards the man tied to the peg and asked, “This…?”She said, “That is my son, Vali. He has a mental illness, Ben. Sometimes he walks away somewhere and I have no idea where to find him. And if he hugs someone in the village or grabs someone, people beat him. I cannot bear to see all this.”

She paused for a moment and then continued,“He is the breath of my life. God may have given me a son who is mentally unwell, but he is still my son. When I see him, I feel happy. So I keep him where I can see him.”I did not know what to say.

I asked her, “Ba, what if we place Valibhai in a care home or shelter?”She immediately replied,“As long as I am alive, I will never send him to a shelter. Will strangers care for him the way I do? After I am gone, God will decide what happens to him. But as long as I am here, I will not send him away.”

She then looked at her son.Valibhai remained tied to the iron peg.He had to relieve himself, urinate, drink water and eat—all while tied there. Anitaba would care for him and even clean him when he soiled himself.

The heat of Adesar is difficult even to imagine. During summer, temperatures in Kutch can rise to 45–50°C.I could not stop thinking: A human being spends the entire day tied to a peg inside this little shed, in such unbearable heat.I asked Ba, “What do you need?”She replied,“The ration you send us every month, by the grace of Mataji, has brought us so much peace. He eats two and a half rotlas in one meal. Earlier, I would wander here and there, begging for pieces of rotla so that I could feed him. Whatever remained, I would eat. But now I have some relief.

“Look, even my health has improved. Otherwise, I used to become weak and exhausted going out to beg. I had become so tired.”Listening to her, I realised how precious even such a small amount of support can be for someone.I asked her, “Ba, is there anything else we can do for you?”She folded her hands and said,“No, child. God has given me more than enough.”What a contented soul.And yet, Shankarbhai and I began thinking about building a small home for Ba—a single room, a little verandah in front, and a house with a toilet and bathroom. Such a home could bring her a great deal of comfort and peace.We will build the house.But as we sat in Ahmedabad, thinking about this family we had seen in a small corner of Adesar, another thought troubled us.If we could reach this family from so far away and do whatever little we could, why could the administration not reach them?

I asked Ba, “Do you receive any assistance from the government? An old-age pension or any other support?”She replied,“We don’t receive anything.”Once again, I was left speechless.There are so many helpless elderly people like Anitaba for whom even a small amount of government assistance could make their daily lives a little easier. But they cannot reach the system, and the system does not reach them.There are numerous government schemes designed to support families in need. Yet sometimes, the distance between a scheme and the person who needs it is not measured in kilometres.

It feels like the distance of an entire lifetime.In Adesar, Kutch, I met a mother who said more than ten times during the hour I spent with her:“As long as I live, I will never let him suffer.”

Valibhai may be struggling with a severe mental health condition, and his life may be filled with suffering.Some may consider him unfortunate.

But when it comes to having a mother like Anitaba, he is truly blessed.

કચ્છાના વાગડના આડેસરની એક વસાહતમાં અમે પહોંચ્યા. ખુલ્લા પ્લોટની બરાબર વચમાં એક છાપરું. આ છાપરાની આગળ એક લોખંડના ખીલે એક માણસને બાંધ્યો હતો. સામાન્ય રીતે ખીલે ઢોર બાંધવામાં આવે, પણ આ ખીલે માણસને લોખંડની સાંકળથી બાંધેલો હતો. એમની ઉંમર હશે ચાલીસ-પિસ્તાળીસની પણ આ દૃશ્ય જોઈને હું આમ થંભી ગઈ.

હું કશું બોલું એ પહેલા એ વ્યક્તિ મને જોઈને ગભરાઈ ગયા ને ડરના માર્યા જોરજોરથી બૂમો પાડી આમ ખીલેથી પોતાની જાતને છોડાવી ભાગવાની કોશીશ કરતા હોય એમ કરવા વાગ્યા. એમની આંખોમાં ભય હતો. મે ધીમેથી કહ્યું, “અમે તમારી પાસે નહીં આવીએ. તમે ડરશો નહીં”

આ ભાઈની નજીક એમના બા બેઠા હતા. એ અમને જોઈને ઊભા થઈને અમારી પાસે આવ્યા ને આવકાર આવ્યો. મે ખીલે બાંધેલા ભાઈ તરફ આંગળી કરીને, “આ...” બાએ કહ્યું, મારો દીકરો વલી. એને મગજ નથી બેન... ક્યારેક ચાલતો ચાલતો ક્યાંક વઈ જાય તો હું એને ક્યાં હોધુ? પાછુ ગામમાં કોઈને બથ ભરી લે કે કોઈને પકડી લે તો લોકો એને મારે. મારાથી આ બધુ જોયુ ન જાય.”

આટલુ કહી બા થોડું અટક્યા ને પાછુ કહ્યું, “મારા હાહ(શ્વાસ)નો ધૂંટિયો છે. ભગવાને ભલે ગાંડો ઘેલો દીધો પણ મારો દીકરો છે. એને જોવું ને હું રાજી થાવું. એટલે મારી નજર હામે હારો.”મને સમજાતું નહોતું કે શું કહું.

મેં કહ્યું, “બા, આપણે વલીભાઈને કોઈ આશ્રમમાં મૂકી દઈએ તો?”બા તરત બોલ્યાં, “હું જ્યાં સુધી જીવતી છું ત્યાં સુધી એને આશ્રમમાં નહીં મૂકું. મારી જેમ પારકા એની ચાકરી કરશે? હું ન હોવું ત્યારે ભગવાન એનું જે કરવું હોય એ કરે પણ મારી હાજરીમાં નહીં.” આટલું કહીને બાએ પોતાના દીકરા સામે જોયું.વલીભાઈ ખીલે બંધાયેલા હતા. તેઓને ઝાડો પેશાબ, પાણી, જમવાનું બધુ અનીતાબા ખીલે જ કરાવે. અનીતાબા દિકરાનું મેલુ ઉપાડવાનું પણ કરે.આડેસરનો તાપ વિચારમાત્રથી અનુકંપા થઈ જાય. કચ્છની ઉનાળાની ગરમી પિસ્તાળીસ-પચાસ ડિગ્રી સુધી પહોંચી જાય. મનમાં વિચાર આવ્યો, આવા તાપમાં આ છાપરાની અંદર એક માણસ આખો દિવસ ખીલે બંધાઈને રહે.મેં બાને પૂછ્યું, “બા, તમને શું જોઈએ?”

તેમણે કહ્યું, “તમે દર મહિને રાશન પહોંચાડો છો તે  માતાજીની પ્રતાપે અમને ઘણી શાંતિ છે.   એ એક ટંકે અઢી રોટલા ખાઈ જાય. પહેલાં બટકુ રોટલા માટે અહીંયા તઈયાં રઝળતી ને માંગી લાવી એને ખવડાવતી. પછી જે વધે એ હું ખાતી. પણ હવે હાશ છે. આ જુઓ મારું શરીર પણ સારું થયું નકર  હાલક ડોલક થતી માંગવા જતી. આમ થાકી ગઈ’તી.” નાનકડી મદદ એમના માટે કેવી મહામૂલી એ એમની વાત સાંભળીને લાગ્યું.

મેં બાને કહ્યું, “બા, બીજું કંઈ કરી શકાય?” બાએ બે હાથ જોડી ના બાપા ના ભગવાને જેટલું આપ્યું એ ઘણું. કેવો સંતોષી જીવ.પણ આ બધામાં શંકરભાઈ અને મારા મનમાં બાનું નાનું ઘર બનાવી આપવાનો વિચાર આવ્યો.. એક ઓરડો, આગળ નાની ઓસરી અને સાથે શૌચાલય-બાથરૂમવાળુ ઘર થાય તો બાને ઘણી નિરાંત થાય.

અમે ઘર બાંધવાનું કરીશું. પણ એક વિચાર અમને અમદાવાદમાં દૂર બેઠા આડેસરના એક ખૂણે બેઠેલો આ પરિવાર દેખાયો ને અમારાથી થતી શક્ય મદદ અમે તેમના સુધી પહોંચાડી તો વહીવટીતંત્ર આ પરિવાર પાસે કેમ ન પહોંચ્યું?મેં બાને પૂછ્યું, “સરકાર તરફથી કોઈ સહાય મળે છે? વૃદ્ધ પેન્શન કે બીજી કોઈ મદદ?”

બા બોલ્યાં, “કશું નથી મળતું.”હું ફરી શૂન્ય થઈ ગઈ. અનિતાબા જેવા કેટલાય નિરાધાર વૃદ્ધો છે જેમને સરકાર તરફથી નાનકડી રકમ મળે તો પણ એમના દાડા ટૂંકા થાય. પણ તેમની પહોંચ તંત્ર સુધી નથી ને તંત્રની એમના સુધી નથી.અનેક સરકારની યોજનાઓ આવા જરૃરિયાત મંદ પરિવારો માટે કાર્યરત પણ ક્યારેક યોજના અને જરૂરિયાતમંદ માણસ વચ્ચેનું અંતર કિલોમીટરનું નહીં પણ જાણે આખા જીવનનું હોય એવું લાગે.

કચ્છના આડેસરમાં મને એક મા મળી. જેણે દસ કરતા વધુ વખત “હું જીવું ત્યાં સુધી એને દુઃખી નહીં થવા દઉં.”નું મારી એ કલાકની હાજરીમાં કહ્યું.વલીભાઈની માનસિક અવસ્થા ખરાબ. એમની પીડા તકલીફ દાયક. કોઈને એ કમનસીબ લાગે પણ માની બાબતમાં એ કિસ્મતવાળા.

The current living condition of Anitaba and Valibhai

Valibhai is struggling with mental health

Anitaba is grateful to Mittal Patel as she receives ration kit
every month 

A Little Light in Teja Bapa’s Eyes with the help from VSSM...

Mittal Patel meets Tejabapa and Devima

Teja Bapa… His name carries the word teja, meaning light, yet there is hardly any light left in his eyes.

His wife, Devima, too, can no longer stand upright.Old age is difficult for everyone. But when there is someone at home to care for you and ask how you are doing, getting through old age becomes a little easier. Without that support, every day can be painful—watching your blurred vision, trembling hands and aching, unsteady legs.

Teja Bapa and Devima live in Shiravandh, in Lodhrani village of the Vagad region of Kutch.They spent their entire lives working as daily-wage labourers. Whatever they earned was used to run the household. They lived on a simple principle: earn today, eat today.

When your life depends on daily wages, how can you possibly save for the future?But now, Ba and Dada have grown old. Their bodies no longer support them as they once did, and without someone to depend on, living each day has become difficult.For the past three years, under VSSM’s Mavjat Programme, we have been regularly providing ration to around 800 needy families like that of Teja Bapa and Devima.

 During our recent visit to Vagad, our field worker Shankarbhai took us especially to meet Teja Bapa. Seeing the condition of his eyes, we decided to take him to a doctor. Perhaps treatment could help bring a little light back into his eyes.Teja Bapa says,“God sent you to us. Now we have peace of mind about our food. I cannot eat rotla anymore, but with the rice and dal you send, I cook rice and dal and eat. That gives me some relief.”Hearing this made us happy.What greater blessing can there be than becoming an instrument in bringing a little light into someone’s life?Teja Bapa used to receive an old-age pension. But because his fingerprints can no longer be detected due to his age, he has stopped receiving his pension.

The difficulties created by technology and authentication systems for elderly people like him are something that truly needs to be addressed within the government system.You too can support the Mavjat Programme.If God has given you the means, you can become a Mavjatar—the guardian of an elderly person in need.₹1,650 a month may not seem like a very large amount.But it can help safeguard the life of a Ba or Dada.All it takes is a willingness to become an instrument of care.

તેજા બાપા... નામમાં જાણે તેજ પણ તેમની આંખોમાં તેજ રહ્યું નથી. એમના પત્ની દેવીમા પણ સીધા ઊભા રહી શકતા નથી.

ઘડપણ આમ તો અણગમતું પણ ઘરમાં ચાકરી કરનાર, કોઈ પુછનાર હોય તો કાઢવું સહેલું નહીં તો આંખોની ઝાંખ ને થરથરતા હાથ ને રાંટા પડતા પગની પીડાઓને જોઈને રોજ દુઃખી થવાનું.કચ્છના વાગડ પ્રદેશના લોદ્રાણી ગામની શીરાવાંઢમાં આ પતિ પત્ની રહે.  જીવનભર મજૂરી કરી. જે મળ્યું એમાં ઘર ચલાવ્યું. રોજનું કમાઈને રોજ ખાવાનું. આવામાં મજૂરી પર નભનારા માણસો ભવિષ્ય માટે બચત ક્યાંથી કરી શકે?

પણ બા દાદાની હવે ઉંમર વધી. શરીર પહેલાં જેવું સાથ આપતું નથી ને આવામાં કોઈના આધાર વિના જીવન ચલાવવું મુશ્કેલ પડે.છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી VSSMના માવજત કાર્યક્રમ અંતર્ગત અમે તેજા બાપા અને દેવીમાં જેવા 800 જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને નિયમિત રાશન પહોંચાડીયે.હમણાં વાગડની મુલાકાત દરમિયાન અમારા કાર્યકર શંકરભાઈ ખાસ તેજા બાપાને મળવા લઈ ગયા. તેમની આંખોની સ્થિતિ જોઈને દવાખાને લઈ જવાનું નક્કી કર્યું, કદાચ કોઈ સારવારથી તેમની આંખોમાં ફરી થોડું અજવાળું આવે.

તેજા બાપા કહે છે, “ભગવાને તમને અમારા સુધી મોકલ્યા. હવે અમને ખાવા-પીવાની નિરાંત છે. હું તો કંઈ રોટલા ખાઈ નથી શકતો પણ તમે ચોખા, દાળ મોકલો એમાંથી ભાત રાંધું, દાળ બનાવું અને ખાઉં છું. એનાથી મને થોડી રાહત છે.”આ સાંભળીએ સારુ લાગ્યું. કોઈના જીવનમાં થોડું અજવાળું પાથરવામાં નિમિત્ત બનવું એનાથી મોટુ સદભાગ્ય શું હોઈ શકે?

તેજા બાપાને વૃદ્ધ પેન્શન મળતું પણ ઉંમરના કારણે ફિંગરપ્રિન્ટ નથી આવતી એટલે પેન્શન નથી મળતું. સરકારની વ્યવસ્થામાં આવા વૃદ્ધો માટે ટેકનોલોજીના કારણે ઊભી થતી આ મુશ્કેલીઓ અંગે ખરેખર વિચારવાની જરૂર.તમે પણ માવજત કાર્યક્રમ અંતર્ગત મદદરૃપ થઈ શકો. ઈશ્વરે ક્ષમતા આપી હોય તો એક માવતરના પાલક પણ બની શકાય. માસીક 1650 બહુ મોટી રકમ નથી. પણ એનાથી એક દાદા કે બાનું જીવન સચવાઈ જાય.

બસ નિમિત્ત બનવા આહવાન...

Tejabapa and Devima receives monthly ration kit fromVSSM

VSSM meets Devima and Tejebapa in Vagad village of
Kutch

The current living condition of Tejabapa and Devima

Renukaba’s Gratitude: A Little Support, A Big Heart — VSSM

Mittal Patel meets Renukaba

The buffaloes had gone into the pond to drink water, but they would not come out. Renukaba’s son stepped into the water to bring them out. His efforts helped the buffaloes come out safely, but her son never came out.

With a heavy heart, Renukaba from Vagad in Kutch told us this story.While speaking about Renukaba, our field worker Shankarbhai said to me, “Ben, our Renukaba is insisting that she wants to meet you. Let us go and meet her.”

As part of our work, we travel to many remote areas, and along the way, there is often someone who wishes to meet us. Some simply want to see us, while others want to share something from their lives. I assumed Renukaba too must have something to tell us—or perhaps she simply wanted to meet me.

Renukaba lives in Balasar village in Vagad. At the end of a narrow lane stood a small house built under a government housing scheme. In front of it was a simple tin shed. Renukaba was sitting there beside the traditional stove, dressed in black clothes. She belongs to the Maldhari community, and her attire reflected her way of life. Her husband, Ghanabha, was sitting beside her on a cot.

Our field worker Shankarbhai has been visiting her regularly for the past three years to deliver ration, so she knows him well.Pointing towards me, Shankarbhai said, “Ba, you used to tell me to bring Ben to meet you, didn’t you? So I have brought her today.”Ba looked at me and said, “I kept telling Shankarbhai, ‘Bring Ben here at least once.’”She then held my hand and made me sit beside her.I asked her, “Why were you remembering me so much? Did you need something?”

She replied, “I wanted to see you. I didn’t need anything else.”I was surprised.“You wanted to see me? Why?”She said, “Shankarbhai comes every month and brings us grain. He tells me that all this is sent by Ben from Ahmedabad. I wanted to see the person who gives us this food at least once. I kept telling him, ‘Bring Ben soon. If I pass away without seeing her, my soul will not find peace.’”

I was speechless.Who is the giver and who is the receiver? Everything is created by God. We believe that we are merely instruments. Yet, seeing Ba’s feelings brought tears to my eyes.Ba was expressing her gratitude, but not everyone is able to express such feelings.I held her hand and said, “I am grateful for your feelings, but honestly, neither you nor we are really the giver or the receiver here. We are all only instruments. But yes, God sent us to you, and for that, we should certainly be grateful to Him.”

Then Ba took ₹300 from her pocket, held it out to Shankarbhai and said, “Go, brother, and get something to eat for everyone.”“Ba, we don’t want anything to eat.”But she would not listen.She said, “How can that be? You have come to my doorstep and if I don’t feed you something, what kind of host would I be?”

There is hardly anything in her home. Even the money she offered Shankarbhai was probably from the pension she receives under the government’s old-age pension scheme.Her life is filled with hardships, and yet she had such a strong desire to do something for those who had come to her home.That day, I realised once again that a person does not become great because of wealth. A person becomes great because of the size of their heart.

Ba had one son. He used to work grazing other people’s buffaloes in the village.One day, the buffaloes went into the pond to drink water but did not come out. Renukaba’s son entered the water to bring them back.The buffaloes came out safely because of his efforts.

But her son did not.Ba lost her 18-year-old son.As she spoke about him, her eyes filled with tears.

I tried to change the subject and asked, “Ba, does everything come properly in the ration kit? Is there anything missing?”“Everything comes perfectly. But add one packet of washing powder too.”

Before reaching Ba’s home, Shankarbhai had told me that he personally takes washing powder for her every month. So I immediately understood what she meant.Ba continued, “We are Maldharis, and our clothes are thick. Washing these clothes with soap is difficult, and my hands hurt a lot. But if we put some washing powder in the water and soak the clothes for two or three hours, they become easier to wash. So when you send everything else, please send some washing powder too.”Such a small request.Yet hearing her ask us to send washing powder made us happy. It made us feel that she considered us one of her own.

I asked about the old-age pension she receives from the government. We learned that Ba receives ₹1,200 a month.However, because of problems with Ghanabha’s eyesight and fingerprints, he has stopped receiving his pension.And this is not just Ghanabha’s problem.

Many elderly people are unable to authenticate their fingerprints, and as a result, as they themselves say, they have stopped receiving “Modi’s ₹1,200.”It is important that this ₹1,200 reaches elderly people who genuinely need it.Still, we felt grateful that we were able to reach such a remote area and stand beside families who truly needed support.

As we got up to leave, Ba said to me,“Now that I have seen you, I can leave this world in peace.”Her words stayed with me.

ભેંસો તળાવમાં પાણી પીવા પડી પછી એ બહાર નહોતી નીકળતી. ભેંસોને બહાર કાઢવા રેણુકાબાનો દીકરો પાણીમાં ઉતર્યો. એના પ્રયાસથી ભેંસ તો બહાર આવી ગઈ, પણ દીકરો બહાર ન આવ્યો. કચ્છના વાગડમાં રહેતા રેણુકાબાએ ભારે હૈયે અમને કહ્યું.

આવા રેણુકાબા ની વાત કરતા અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ કહ્યું, “બેન, આપણા રેણુકાબા તમને મળવાની જીદ લઈને બેઠા છે. આપણે એમને મળવા જઈએ છીએ”

અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ મને આ કહ્યું. સેવાનું કામ કરીએ એટલે અનેક વિસ્તારોમાં જવાનું થાય ને ત્યાં કોઈને કોઈ વ્યક્તિની ભાવના અમને મળવાની હોય. કોઈને બસ મળવું હોય તો કોઈને પોતાની વાત કહેવી હોય. એજ રીતે રેણુકાબાને પણ કાંઈક કહેવું હશે નહીં તો ખાલી મળવું હશે એમ માન્યું.

બા વાગડના બાલાસર ગામમાં રહે. શેરીના છેવાડે એક નાનકડું સરકારી આવાસ યોજના હેઠળ બંધાયેલું ઘર હતું ને એની સામે એક છાપરુ બાંધ્યું હતું. આ છાપરામાં ચૂલો હતો ત્યાં કાળા રંગના કપડાંમાં રેણુકાબા બેઠા હતા. બા માલધારી એટલે પહેરવેશ પણ એવો. એમની બાજુમાં ખાટલામાં એમના ઘરવાળા ઘનાભા બેઠા હતા.

અમારા કાર્યકર શંકરભાઈ નિયમીત બાને પાછલા ત્રણ વર્ષથી રાશન આપવા જાય એટલે એમને એ ઓળખે. શંકરભાઈએ મારી તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું, “બા, તમે કહેતા'તા ને કે બેનને લઈ આવજો? તો બેનને લઈને આવ્યો છું.” બાએ મારી સામે જોઈને કહ્યું, “શંકરભાઈને હું કે’દુની કે’તી કે બેનને એક ફેરા લઈ આવો.” એમ કહીને એમણે મારો હાથ પકડ્યો ને મને ખાટલે બેસાડી.

મેં બાને પૂછ્યું, “તે મને આટલી કેમ યાદ કરતા હતા? કાંઈ કામ હતું?”બા કહે, “તમને જોવા હતા. બીજુ મારે કાંઈ કામ નો’તું. સાંભળીને મને નવાઈ લાગી. “મને જોવી હતી! કેમ?”

“આ શંકરભાઈ દર મહિને અમને અનાજ પોગાડવા આવે. ઈ કે આ બધુ અમદાવાદથી બેન મોકલાવે તે મારે એ અન્નના દેનારને એક ફેરા ભાળવા તો ખરા! હું એમને કે’તી બેનને ઝટ તેડાવજો એમને જોયા વગર જો વઈ ગઈ તો જીવ અવગતિયે જાહે.”

બાની વાત સાંભળીને હું તો આમ અવાક થઈ ગઈ. કોણ આપનાર ને કોણ દેનાર. બધુ જ ઈશ્વર નિર્મિત. આપણે બધા નિમિત્ત એવું અમે માનીયે પણ બાની ભાવના જોઈને આંખો ભરાઈ આવી. બાએ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી પણ આવું દરેક નથી કરી શકતા. મે બાનો હાથ પકડ્યો ને “તમારી આ લાગણી માટે આભારી છું પણ સાચુ કહુ તો તમે અમારા એટલે આમાં દેનાર કે લેનાર કોઈ છે જ નહીં. પણ હા ઈશ્વરે તમારી પાસે મોકલ્યા એટલે એનો આભાર ચોક્કસ માનવાનાનું” મે કહ્યું.

એ પછી બાએ પોતાના ખિસ્સામાંથી ત્રણસો રૂપિયા કાઢી શંકરભાઈ સામે ધરતાં કહ્યું,

“જાવ તો ભાઈ, આ બધા હાટુ કાંક નાસ્તો લઈ આવો.”

“બા, અમારે કંઈ નથી ખાવું.” પણ બા માન્યાં નહીં. એમણે કહ્યું,

“એમ કાંઈ હાલે, તમે મારે આંગણે આઈવા ને હું તમને કાંઈ ના ખવડાવું તો હું નુગરી ગણાવું.”

પોતાના ઘરમાં ખાસ કશું નથી. જે પૈસા એમણે શંકરભાઈ સામે ધર્યા એ પૈસા પણ સરકારના વૃદ્ધ પેન્શન યોજના અંતર્ગત મળેલા હશે. જીવન કેવી તકલીફોથી ભરેલું, છતાં ઘર આંગણે આવેલા માટે કાંઈક કરી છુટવાની ભાવના. માણસ સંપત્તિથી મોટો નથી બનતો પણ એ  મનથી મોટો બને એ રેણુકાબાની ભાવનાને જોઈને લાગ્યું.

બાને એક દીકરો હતો. ગામમાં કોઈની ભેંસો ચરાવવાનું કામ એ કરતો. એક દિવસ ભેંસો તળાવમાં પાણી પીવા પડી પછી એ બહાર નહોતી નીકળતી. ભેંસોને બહાર કાઢવા રેણુકાબાનો દીકરો પાણીમાં ઉતર્યો. એના પ્રયાસથી ભેંસ તો બહાર આવી ગઈ, પણ દીકરો બહાર ન આવ્યો. અઢાર વર્ષનો જુવાન દીકરો બાએ ખોયો. દીકરાની વાત કરતાં કરતાં એમની આંખો ભરાઈ ગઈ.

મે વાતને વાળવાનો પ્રયાસ કરતા  “બા, રેશનકીટમાં બધુ બરાબર આવે છે કાંઈ ખૂટતું તો નથી ને?”

“બધુ ટનાટન આવે. પણ એક ભૂકી ઉમેરો તો હારુ.” અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ પણ બાના ત્યાં આવતા પહેલા રસ્તામાં પોતે દર મહિને બા માટે કપડાં ધોવાનો પાવડર લઈ જતા હોવાનું કહેલું એટલે બાની વાતનું અનુસંધાન હું જોડી શકી. બાએ પોતાની વાતને આગળ વધારતા કહ્યું, “અમે રીયા માલધારી અમારા લૂંગડાં જાડાં. આ લૂંગડાં ને પાધરાં હાબુ(સાબુ) લગાડીને ધોવા અધરાં એમાં હાથ બહુ દુખે. પણ પાણીમાં ભૂકી નાખી એને બે ત્રણ કલાક પલાડી રાખીએ તો ધોવા જરીક હેલા પડે. એટલે તમે બધુ મોકલો એના ભેરી ભૂકી મોકલો તો હારુ.”

કેવી નાનકડી વાત પણ એમણે ભૂકી મોકલજોનું કહ્યું એ સાંભળી ને અમને આનંદ થયો. એ અમને એટલા પોતાના માને એવું લાગ્યું.

સરકાર તરફથી મળતા વૃદ્ધ પેન્શન વિશે પૂછ્યું તો ખબર પડી કે બાને ₹1,200 મળે. પણ ધનાભાની આંખો અને હાથની ફિંગરપ્રિન્ટની સમસ્યાને કારણે તેમને પૈસા મળતા બંધ થઈ ગયા. જો કે આ એકલા ધનાભાની વાત નથી. ઘણા વડિલોને આંગળીઓની છાપ નથી આવતી એના કારણે એ લોકો કહે એમ, “મોદીના બારસો” મળતા બંધ થઈ ગયા.

મોદીના બારસો આવા જરૃરિયાતવાળા સુધી પહોંચે એ જરૃરી. ખેર આવા અંતરિયાળ વિસ્તારમાં અમે પહોચી શક્યા ને જરૃરિયાતવાળા પરિવારોને ટકો કરી શક્યા એનો રાજીપો.. અમે ઊભા થયા ને બાએ કહ્યું, “તમને ભાળી લીધા તે હવે જીવ ગતે જાહે..”

The current living condition of Renukaba

Renukaba asks VSSM coordinator to get something for
Mittal Patel from her pension

Renukaba was so happy to meet Mittal Patel

A Small Support, A Life of Dignity — Shakinabanu & VSSM

Sakinabanu spokes her side of story to Mittal Patel and her
eyes filled with tears

One day, a man came to Shakinabanu’s home. He said, “Ba, I don’t have any drinking water. I am very thirsty. Could you please give me some water?”

Shakinabanu gave him water.

As she handed him the water, little did she know that this very man would return a few days later and take away the little savings she had managed to gather.

Two days later, Shakinabanu went to the dargah to ask for alms. When she returned in the evening, she found the lock on her house broken. The little cash she had collected through begging, a few clothes, her documents and whatever small belongings she had—all of it was gone.

As Shakinabanu spoke about it, her eyes filled with tears.

“My savings are gone, my daughter. If I had even a little money, I could buy medicines, have some tea, or buy vegetables when needed. There is no one in the house who earns. I go out and ask for help, and somehow manage the household with whatever little I receive. But now…”

Shakinabanu lives in Modasa, in Aravalli district. She speaks Hindi very clearly.

Calling her dwelling a “house” would perhaps be too generous. It is more like a small hut made of tin sheets. The walls are made of tin sheets. The roof is tin as well. Even the door is so fragile that a thief would not need to break the lock—one strong kick would be enough to break it open.

Shakinabanu has grown old. She walks with the support of a stick and survives on whatever she receives while seeking alms at the dargah.

Our field worker, Touhidbhai, came to know about her difficult circumstances, and we began providing her with ration every month.

Because of this support, Shakinabanu now goes to the dargah only on Thursdays, instead of going out every day. The ration we provide gives her some peace of mind. Whatever she manages to receive through begging can then be used for her small personal expenses.

And then, in the midst of this, her house was robbed.

After the theft, Ba became so frightened that she stopped stepping out of her house for several months. We continued providing her with ration every month, which helped ease her worry about having two meals a day.

But life cannot run on food alone, can it?

She needs medicines. She needs tea and vegetables. Sometimes, there are small unexpected expenses. Earlier, Shakinabanu managed these expenses with whatever people donated outside the mosque.

But now she was afraid that if she stepped out, something else might be stolen from her home.

In a way, she had almost nothing left that anyone would want to steal. Yet she was still afraid of being robbed again.After some time, the month of Ramadan arrived. During Ramadan, Shakinabanu slowly began sitting at the dargah again. People gave her clothes. Some gave her a little money. Slowly, she managed to gather a small amount of savings again.

And then…The thief returned.Once again, the lock on her house was broken, and whatever little she had managed to gather was taken away.This time, even the eyes of the field worker who had accompanied me filled with tears when he heard the story.For a moment, I wondered—perhaps the thief was in greater need than Ba? Or perhaps he was simply heartless.Shakinabanu’s life has always been a lonely one.Years ago, her husband took their son with him and divorced her. Since then, she lived at her maternal home with her three brothers and her mother.

But now…Her mother is no more.All three of her brothers have also passed away.Everyone is gone.Only Shakinabanu remains.I asked her, “Ba, does the ration we provide every month bring you some peace?”She looked at me and said, “May Allah bless you abundantly. May He give you much more. I feel greatly relieved.”I then asked, “Ba, shall we get the floor of your house repaired? During the monsoon, the mud floor must become difficult to manage.”Ba replied, “One brother has promised that he will build a small room for me around Diwali. If he does not build it, then you can get the floor repaired for me.”Ba is a woman who is content with very little.We told her, “Ba, shall we give you a small cupboard where you can safely keep your little savings and belongings?”She smiled when she heard this.

Through VSSM, we provide monthly ration to 815 elderly people who are in need like Shakinabanu.

Our field workers play a very important role in this work. They travel from village to village, searching for people who are genuinely in need—people who have no one standing beside them to support them.

After meeting Shakinabanu, I was reminded once again that a donation does not always have to be a large amount.

Sometimes, a small act of kindness can take away the worry of “How will I survive now?” from someone’s life.

Your small contribution does not just bring ration to someone’s home… it brings an entire month of peace and reassurance to their home.

એક દિવસ એક માણસ શકીનાબાના ઘરે આવ્યો. એણે કહ્યું, “બા, મારી પાસે પીવાનું પાણી નથી. બહુ તરસ લાગી છે, પાણી આપશો?”

શકીનાબાએ એને પાણી આપ્યું. પાણી આપતી વખતે એમને ક્યાં ખબર હતી કે આ જ માણસ થોડા દિવસ પછી એમના ઘરની નાનકડી મૂડી લઈને જતો રહેશે.

બે દિવસ પછી શકીનાબા દરગાહે માગવા ગયાં. સાંજે પાછાં આવ્યાં તો ઘરનું તાળું તૂટેલું. ઘરમાં એમણે માગીને ભેગી કરેલી થોડી પરચૂરણ, થોડાં કપડાં, દસ્તાવેજો અને જે કંઈ નાની-મોટી વસ્તુઓ હતી એ બધું કોઈ લઈ ગયું હતું.

શકીનાબાની આંખો આ કહેતાં કહેતાં ભીની થઈ ગઈ.

“મારી મૂડી જતી રહી દીકરી. થોડા પૈસા હોય તો દવા લેવી હોય, ચા પીવી હોય, શાકભાજી લેવું હોય...તો કરી લેત. ઘરમાં કમાવાવાળું તો કોઈ છે નહીં. માંગીને લાવું ને સારું-ખરાબ જે મળે એમાંથી ઘર ચલાવું. પણ હવે....”

અરવલ્લી જિલ્લાના મોડાસામાં શકીનાબા રહે. એમનું હિન્દી એકદમ સ્પષ્ટ.  શકીનાબાનું ઘર આમ તો ઘર કહેવા કરતાં પતરાની આડાશોથી બાંધેલું ઝૂંપડું કહેવું વધારે ઊચીત.

દિવાલો પતરાંની. છાપરું પણ પતરાંનું. દરવાજો પણ એવો કે કોઈ ચોર તાળું તોડવાની મહેનત ન કરે ને જોરથી એક લાત મારે તો દરવાજો તૂટી જાય.

શકીના બાની ઉંમર થઈ. લાકડીના ટેકે એ ચાલે. દરગાહે ભીખ માંગી જે મળે તેમાંથી ગુજારો કરે. એમની સ્થિતિનો ખ્યાલ અમારા કાર્યકર તોહીદભાઈને આવ્યો ને અમે એમને દર મહિને રાશન આપવાનું ચાલુ કર્યું.

એટલે એ રોજ માંગવા જગ્યાની ગુરુવારે જ દરગાહે જાય. અમે આપીયે એ રાશનથી એમનાથી એમને શાંતી. માંગીને જે લાવે એમાંથી એમનો થોડો ખર્ચો નીકળે.. આવામાં એમના ઘરમાં ચોરી થઈ.

ચોરી થયા પછી બા એટલાં ડરી ગયાં કે કેટલાંક મહિનાઓ સુધી ઘરની બહાર નીકળવાનું પણ બંધ કરી દીધું. અમે એમને દર મહિને રાશન આપીએ. એટલે બે ટંકના ભોજનની ચિંતા થોડે અંશે દૂર થઈ. પણ જીવન માત્ર અનાજથી તો નથી ચાલતું ને?

દવા જોઈએ. ચા, શાકભાજી, ક્યારેક નાનકડો ખર્ચો આવી પડે. આ બધું શકીનાબાને મસ્જિદ બહાર લોકો જે અનુદાન આપે એમાંથી ચાલતું.

પણ હવે બહાર નીકળે તો ઘરમાંથી બીજું કંઈક ચોરાઈ જશે એવી બીક. એક રીતે એમની પાસે લઈ જવા જેવું કશું નહોતું, છતાં ચોરી જવાનો ડર હતો.

થોડા સમય પછી રમજાનનો મહિનો આવ્યો. એ વખતે શકીનાબાએ ફરી ધીમે ધીમે દરગાહે બેસવાનું શરૂ કર્યું. લોકોએ એમને કપડાં આપ્યાં. કોઈએ થોડા પૈસા આપ્યા. ઘરમાં ફરી થોડીક મૂડી ભેગી થઈ.

અને પછી... ચોર ફરી આવ્યો. ફરી એ જ રીતે ઘરનું તાળું તોડ્યું અને બા પાસે જે કંઈ હતું એ લઈને જતો રહ્યો.

આ વખતે તો આ વાત સાંભળતાં મારી સાથે આવેલા કાર્યકર્તાની આંખો પણ ભીની થઈ ગઈ.

મને એક ક્ષણ માટે વિચાર આવ્યો, ચોર કદાચ બા કરતાં વધુ જરૂરિયાતવાળો હશે? કે પછી એ નિષ્ઠુર હશે.

શકીનાબાની જિંદગી આમેય બહુ એકલી. વર્ષો પહેલાં એમના પતિએ એમના દીકરાને પોતાની પાસે લઈ એમને તલાક આપી દીધા.  ત્યારથી ત્રણ ભાઈઓ અને એમના મા  સાથે તેઓ પિયરમાં રહ્યાં.

પણ હવે... મા નથી. ત્રણેય ભાઈ પણ આ દુનિયામાં નથી.

બધા ચાલ્યા ગયા. એકલા શકીનાબા જ રહી ગયાં. મેં એમને પૂછ્યું, “બા, અમે તમને દર મહિને રાશન આપીએ છીએ, એનાથી તમને નિરાંત થાય છે?” બા મારી સામે જોઈને બોલ્યાં, “અલ્લાહ તમને બહુ બરકત આપે. તમને ઘણું આપે. મને ઘણી હાશ છે.”

“બા, તમારા ઘરનું તળિયું બરાબર કરાવીએ? ચોસામાં આ માટીના તળિયામાં ગારો થતો હશે ને?”

બા કહે, “દિવાળી પર એક ભાઈએ કહ્યું છે કે હું તમને નાની ઓરડી બનાવી આપીશ. એ ન બનાવી આપે તો પછી તમે તળિયું કરાવી આપજો.”

બા બહુ સંતોષી. અમે કહ્યું, “બા એકાદ કબાટ આપીએ, જેમાં તમે તમારી નાની-મોટી મૂડી સુરક્ષિત મુકી શકો.” એમણે આ વાત સાંભળી સ્મિત કર્યું.

VSSM દ્વારા આવા જરૂરિયાતમંદ 815 વડીલોને દર મહિને રાશન પહોંચાડવાનું કરવામાં આવે.

આ કામમાં મારા કાર્યકર્તાઓનો ખૂબ મોટો ફાળો. તેઓ ગામેગામ ફરીને એવા લોકોને શોધે, જેઓ ખરેખર જરૂરિયાતવાળા છે એમની પાછળ એમને ટેકો કરનારુ કોઈ ઊભું નથી.

શકીનાબાને મળ્યા પછી ફરી એકવાર લાગ્યું, દાન હંમેશા મોટી રકમનું હોવું જરૂરી નથી.

ક્યારેક એક નાનકડી મદદ કોઈના જીવનની "હવે જીવશું કેમના" ની ચિંતા દૂર કરી દે.

તમારી નાની મદદ કોઈના ઘરમાં ફક્ત રાશન નહીં પહોંચાડે... પણ એમના ઘરમાં આખા મહિનાની નિરાંત પહોંચાડશે.

Mittal Patel meets Sakina banu

VSSM provides ration kit to Sakina banu

The current living condition of Sakina banu

A Little Ration, A Lot of Hope — Fulima’s Story with VSSM..

Mittal Patel meets Fulima in Vagad village og Kutch

Fulima lives in a remote village in the Vagad region of Kutch. She has grown old, and her body no longer supports her as it once did. She has lost all her teeth, her eyesight has become weak, she cannot hear well, and even walking has become difficult. Her hands and legs no longer have the strength they once had.

In such circumstances, Fulima lives her life alone.

For the past three years, we have been delivering ration to Fulima’s home. During our recent visit to Vagad, we finally had the opportunity to meet her. Along with our worker, Shankarbhai, we visited the settlement where Foolima lives, among the families of the Parkara-Koli community.

These families live in extremely difficult circumstances. They collect firewood and wild produce such as satavari from the forest, clean it and sell it in the market at Rapar. Whatever little they earn is used to run their homes. Whenever they find daily-wage work, they take it up. Their income is so meagre that many times, they have to find the answer to the question, “What will we eat today?” on that very day.

Fulima lives in a pucca house in the middle of this settlement. The house was built by an organisation after the earthquake. Over time, however, the house too has become dilapidated. The biggest concern is that the land on which these families’ houses stand is still not legally registered in their names.

We have approached the Collector requesting that the Parkara-Koli families be given ownership rights to their homes and the land on which they live. We have also raised this matter with the Hon’ble Chief Minister. We hope that in the coming days, these families will receive legal rights to their own land.

When we went to deliver her ration, I asked Foolima, “Ba, how are things going now?”

Fulima replied, “I am at peace now. I no longer have to worry about going out to earn or about whether someone will give me food. God has given me two hands, and with the ration you provide, I cook my own food and eat peacefully.”

Fulima receives a monthly pension of ₹1,200. She uses it for milk, vegetables or medicines whenever needed.

I kept wondering—can ₹1,200 really bring so much relief to someone?

Perhaps we cannot even imagine it. But when we meet Fulima and many other elderly people like her, we understand how significant ₹1,200 can be for them.

With the support of all of you, we are able to deliver monthly ration to around 815 elderly people like Foolima.

A heartfelt thank you to everyone who has supported and helped make this work possible.

કચ્છના વાગડના અંતરિયાળ વિસ્તારમાં આવેલા એક ગામમાં ફુલીમાં રહે. ઉંમર વધી ગઈ, શરીર સાથ આપતું નથી. બત્રીસી પડી ગઈ, આંખો ઝાંખી થઈ ગઈ, કાન ઓછું સાંભળે, ચાલવામાં પણ તકલીફ પડે. હાથ-પગમાં પહેલાં જેવી તાકાત રહી નથી.

આવી સ્થિતિમાં ફુલીમાં એકલાં જીવન પસાર કરે.

છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી અમે ફુલીમાંના ઘરે રાશન પહોંચાડીએ. આવા ફુલીમાને મળવાનું હમણાં વાગડ જવાનું થયું ત્યારે થયું.  અમારા કાર્યકર શંકરભાઈ સાથે અમે ફુલીમાં જે વસાહતમાં રહે, તે પારકરા-કોળી સમાજની વચ્ચે જવાનું થયું.

આ પરિવારોનું જીવન ખૂબ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પસાર થાય. જંગલમાંથી લાકડાં કે સતાવરી જેવી જંગલી પેદાશો ભેગી કરી લાવે, તેને સાફ કરીને રાપરના બજારમાં વેચે અને જે મળે તેમાંથી ઘર ચલાવે. છૂટક મજૂરી મળે તો મજૂરી કરે. આવક એટલી ઓછી કે ઘણીવાર આજે શું ખાવું એનો જવાબ આજે જ શોધવો પડે.

ફુલીમાં આ વસાહતની વચ્ચે એક પાકા ઘરમાં રહે. ભૂકંપ પછી કોઈ સંસ્થા દ્વારા આ ઘર બનાવવામાં આવ્યું હતું. સમય જતાં ઘર પણ જર્જરિત થઈ ગયું. સૌથી મોટી વાત એ કે જે જમીન પર આ પરિવારોનાં ઘર ઊભાં છે, એ જમીનનો માલિકી હક હજુ એમના નામે નથી.

પારકરા-કોળી પરિવારોને પોતાની જગ્યા, પોતાનું ઘર અને જમીનનો હક મળે એ માટે અમે કલેક્ટરશ્રી સમક્ષ રજૂઆત કરી છે. મુખ્યમંત્રીશ્રી સાથે પણ આ બાબતે વાત કરી છે. આશા રાખીએ કે આવનારા સમયમાં આ પરિવારોને પોતાની જમીનનો હક મળે.

રાશન આપવા ગયા ત્યારે મેં ફુલીમાંને પૂછ્યું,

“બા, હવે કેમનું ચાલે?”

ફુલીમાંએ કહ્યું,

“મારું તો બહુ નિરાંત છે. હવે કમાવા જવાનું કે કોઈ આપે તો ખાઈશની ચિંતા નથી. ભગવાને બે હાથ આપ્યા છે ને તમે રાશન આપો તે રૃડુ જાતે બનાવીને ખાઉં છું.”

ફુલીમાંને દર મહિને ₹૧,૨૦૦ પેન્શન મળે. એમાંથી દૂધ, શાકભાજી કે દવાની જરૂર પડે ત્યારે કામ ચલાવી લે.

હું વિચારી રહી કે, ₹૧,૨૦૦માં કોઈને આટલો બધો હાશકારો મળી શકે?

આપણે કદાચ કલ્પના પણ ન કરી શકીએ. પરંતુ ફુલીમાં અને તેમના જેવા અનેક વડીલોને મળીએ ત્યારે સમજાય કે આ ₹૧,૨૦૦ તેમના માટે કેટલા મોટા.

ફુલીમાં જેવી આશરે 815 જેટલી વડીલોને દર મહિને રાશન પહોંચાડવાનું આપ સૌના સહયોગથી શક્ય બન્યું. આ કાર્યમાં મદદ કરનાર આપ સૌનો આભાર.

#mittalpatel #kutchh #vssm #gujarat #humanrights

Fulima's Current living condition

Fulima shares some moments with Mittal Patel and our
VSSM corordinator

Mittal Patel meets FuliMa