 |
| Mittal Patel meets Renukaba |
The buffaloes had gone into the pond to drink water, but they would not come out. Renukaba’s son stepped into the water to bring them out. His efforts helped the buffaloes come out safely, but her son never came out.
With a heavy heart, Renukaba from Vagad in Kutch told us this story.While speaking about Renukaba, our field worker Shankarbhai said to me, “Ben, our Renukaba is insisting that she wants to meet you. Let us go and meet her.”
As part of our work, we travel to many remote areas, and along the way, there is often someone who wishes to meet us. Some simply want to see us, while others want to share something from their lives. I assumed Renukaba too must have something to tell us—or perhaps she simply wanted to meet me.
Renukaba lives in Balasar village in Vagad. At the end of a narrow lane stood a small house built under a government housing scheme. In front of it was a simple tin shed. Renukaba was sitting there beside the traditional stove, dressed in black clothes. She belongs to the Maldhari community, and her attire reflected her way of life. Her husband, Ghanabha, was sitting beside her on a cot.
Our field worker Shankarbhai has been visiting her regularly for the past three years to deliver ration, so she knows him well.Pointing towards me, Shankarbhai said, “Ba, you used to tell me to bring Ben to meet you, didn’t you? So I have brought her today.”Ba looked at me and said, “I kept telling Shankarbhai, ‘Bring Ben here at least once.’”She then held my hand and made me sit beside her.I asked her, “Why were you remembering me so much? Did you need something?”
She replied, “I wanted to see you. I didn’t need anything else.”I was surprised.“You wanted to see me? Why?”She said, “Shankarbhai comes every month and brings us grain. He tells me that all this is sent by Ben from Ahmedabad. I wanted to see the person who gives us this food at least once. I kept telling him, ‘Bring Ben soon. If I pass away without seeing her, my soul will not find peace.’”
I was speechless.Who is the giver and who is the receiver? Everything is created by God. We believe that we are merely instruments. Yet, seeing Ba’s feelings brought tears to my eyes.Ba was expressing her gratitude, but not everyone is able to express such feelings.I held her hand and said, “I am grateful for your feelings, but honestly, neither you nor we are really the giver or the receiver here. We are all only instruments. But yes, God sent us to you, and for that, we should certainly be grateful to Him.”
Then Ba took ₹300 from her pocket, held it out to Shankarbhai and said, “Go, brother, and get something to eat for everyone.”“Ba, we don’t want anything to eat.”But she would not listen.She said, “How can that be? You have come to my doorstep and if I don’t feed you something, what kind of host would I be?”
There is hardly anything in her home. Even the money she offered Shankarbhai was probably from the pension she receives under the government’s old-age pension scheme.Her life is filled with hardships, and yet she had such a strong desire to do something for those who had come to her home.That day, I realised once again that a person does not become great because of wealth. A person becomes great because of the size of their heart.
Ba had one son. He used to work grazing other people’s buffaloes in the village.One day, the buffaloes went into the pond to drink water but did not come out. Renukaba’s son entered the water to bring them back.The buffaloes came out safely because of his efforts.
But her son did not.Ba lost her 18-year-old son.As she spoke about him, her eyes filled with tears.
I tried to change the subject and asked, “Ba, does everything come properly in the ration kit? Is there anything missing?”“Everything comes perfectly. But add one packet of washing powder too.”
Before reaching Ba’s home, Shankarbhai had told me that he personally takes washing powder for her every month. So I immediately understood what she meant.Ba continued, “We are Maldharis, and our clothes are thick. Washing these clothes with soap is difficult, and my hands hurt a lot. But if we put some washing powder in the water and soak the clothes for two or three hours, they become easier to wash. So when you send everything else, please send some washing powder too.”Such a small request.Yet hearing her ask us to send washing powder made us happy. It made us feel that she considered us one of her own.
I asked about the old-age pension she receives from the government. We learned that Ba receives ₹1,200 a month.However, because of problems with Ghanabha’s eyesight and fingerprints, he has stopped receiving his pension.And this is not just Ghanabha’s problem.
Many elderly people are unable to authenticate their fingerprints, and as a result, as they themselves say, they have stopped receiving “Modi’s ₹1,200.”It is important that this ₹1,200 reaches elderly people who genuinely need it.Still, we felt grateful that we were able to reach such a remote area and stand beside families who truly needed support.
As we got up to leave, Ba said to me,“Now that I have seen you, I can leave this world in peace.”Her words stayed with me.
ભેંસો તળાવમાં પાણી પીવા પડી પછી એ બહાર નહોતી નીકળતી. ભેંસોને બહાર કાઢવા રેણુકાબાનો દીકરો પાણીમાં ઉતર્યો. એના પ્રયાસથી ભેંસ તો બહાર આવી ગઈ, પણ દીકરો બહાર ન આવ્યો. કચ્છના વાગડમાં રહેતા રેણુકાબાએ ભારે હૈયે અમને કહ્યું.
આવા રેણુકાબા ની વાત કરતા અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ કહ્યું, “બેન, આપણા રેણુકાબા તમને મળવાની જીદ લઈને બેઠા છે. આપણે એમને મળવા જઈએ છીએ”
અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ મને આ કહ્યું. સેવાનું કામ કરીએ એટલે અનેક વિસ્તારોમાં જવાનું થાય ને ત્યાં કોઈને કોઈ વ્યક્તિની ભાવના અમને મળવાની હોય. કોઈને બસ મળવું હોય તો કોઈને પોતાની વાત કહેવી હોય. એજ રીતે રેણુકાબાને પણ કાંઈક કહેવું હશે નહીં તો ખાલી મળવું હશે એમ માન્યું.
બા વાગડના બાલાસર ગામમાં રહે. શેરીના છેવાડે એક નાનકડું સરકારી આવાસ યોજના હેઠળ બંધાયેલું ઘર હતું ને એની સામે એક છાપરુ બાંધ્યું હતું. આ છાપરામાં ચૂલો હતો ત્યાં કાળા રંગના કપડાંમાં રેણુકાબા બેઠા હતા. બા માલધારી એટલે પહેરવેશ પણ એવો. એમની બાજુમાં ખાટલામાં એમના ઘરવાળા ઘનાભા બેઠા હતા.
અમારા કાર્યકર શંકરભાઈ નિયમીત બાને પાછલા ત્રણ વર્ષથી રાશન આપવા જાય એટલે એમને એ ઓળખે. શંકરભાઈએ મારી તરફ ઈશારો કરીને કહ્યું, “બા, તમે કહેતા'તા ને કે બેનને લઈ આવજો? તો બેનને લઈને આવ્યો છું.” બાએ મારી સામે જોઈને કહ્યું, “શંકરભાઈને હું કે’દુની કે’તી કે બેનને એક ફેરા લઈ આવો.” એમ કહીને એમણે મારો હાથ પકડ્યો ને મને ખાટલે બેસાડી.
મેં બાને પૂછ્યું, “તે મને આટલી કેમ યાદ કરતા હતા? કાંઈ કામ હતું?”બા કહે, “તમને જોવા હતા. બીજુ મારે કાંઈ કામ નો’તું. સાંભળીને મને નવાઈ લાગી. “મને જોવી હતી! કેમ?”
“આ શંકરભાઈ દર મહિને અમને અનાજ પોગાડવા આવે. ઈ કે આ બધુ અમદાવાદથી બેન મોકલાવે તે મારે એ અન્નના દેનારને એક ફેરા ભાળવા તો ખરા! હું એમને કે’તી બેનને ઝટ તેડાવજો એમને જોયા વગર જો વઈ ગઈ તો જીવ અવગતિયે જાહે.”
બાની વાત સાંભળીને હું તો આમ અવાક થઈ ગઈ. કોણ આપનાર ને કોણ દેનાર. બધુ જ ઈશ્વર નિર્મિત. આપણે બધા નિમિત્ત એવું અમે માનીયે પણ બાની ભાવના જોઈને આંખો ભરાઈ આવી. બાએ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી પણ આવું દરેક નથી કરી શકતા. મે બાનો હાથ પકડ્યો ને “તમારી આ લાગણી માટે આભારી છું પણ સાચુ કહુ તો તમે અમારા એટલે આમાં દેનાર કે લેનાર કોઈ છે જ નહીં. પણ હા ઈશ્વરે તમારી પાસે મોકલ્યા એટલે એનો આભાર ચોક્કસ માનવાનાનું” મે કહ્યું.
એ પછી બાએ પોતાના ખિસ્સામાંથી ત્રણસો રૂપિયા કાઢી શંકરભાઈ સામે ધરતાં કહ્યું,
“જાવ તો ભાઈ, આ બધા હાટુ કાંક નાસ્તો લઈ આવો.”
“બા, અમારે કંઈ નથી ખાવું.” પણ બા માન્યાં નહીં. એમણે કહ્યું,
“એમ કાંઈ હાલે, તમે મારે આંગણે આઈવા ને હું તમને કાંઈ ના ખવડાવું તો હું નુગરી ગણાવું.”
પોતાના ઘરમાં ખાસ કશું નથી. જે પૈસા એમણે શંકરભાઈ સામે ધર્યા એ પૈસા પણ સરકારના વૃદ્ધ પેન્શન યોજના અંતર્ગત મળેલા હશે. જીવન કેવી તકલીફોથી ભરેલું, છતાં ઘર આંગણે આવેલા માટે કાંઈક કરી છુટવાની ભાવના. માણસ સંપત્તિથી મોટો નથી બનતો પણ એ મનથી મોટો બને એ રેણુકાબાની ભાવનાને જોઈને લાગ્યું.
બાને એક દીકરો હતો. ગામમાં કોઈની ભેંસો ચરાવવાનું કામ એ કરતો. એક દિવસ ભેંસો તળાવમાં પાણી પીવા પડી પછી એ બહાર નહોતી નીકળતી. ભેંસોને બહાર કાઢવા રેણુકાબાનો દીકરો પાણીમાં ઉતર્યો. એના પ્રયાસથી ભેંસ તો બહાર આવી ગઈ, પણ દીકરો બહાર ન આવ્યો. અઢાર વર્ષનો જુવાન દીકરો બાએ ખોયો. દીકરાની વાત કરતાં કરતાં એમની આંખો ભરાઈ ગઈ.
મે વાતને વાળવાનો પ્રયાસ કરતા “બા, રેશનકીટમાં બધુ બરાબર આવે છે કાંઈ ખૂટતું તો નથી ને?”
“બધુ ટનાટન આવે. પણ એક ભૂકી ઉમેરો તો હારુ.” અમારા કાર્યકર શંકરભાઈએ પણ બાના ત્યાં આવતા પહેલા રસ્તામાં પોતે દર મહિને બા માટે કપડાં ધોવાનો પાવડર લઈ જતા હોવાનું કહેલું એટલે બાની વાતનું અનુસંધાન હું જોડી શકી. બાએ પોતાની વાતને આગળ વધારતા કહ્યું, “અમે રીયા માલધારી અમારા લૂંગડાં જાડાં. આ લૂંગડાં ને પાધરાં હાબુ(સાબુ) લગાડીને ધોવા અધરાં એમાં હાથ બહુ દુખે. પણ પાણીમાં ભૂકી નાખી એને બે ત્રણ કલાક પલાડી રાખીએ તો ધોવા જરીક હેલા પડે. એટલે તમે બધુ મોકલો એના ભેરી ભૂકી મોકલો તો હારુ.”
કેવી નાનકડી વાત પણ એમણે ભૂકી મોકલજોનું કહ્યું એ સાંભળી ને અમને આનંદ થયો. એ અમને એટલા પોતાના માને એવું લાગ્યું.
સરકાર તરફથી મળતા વૃદ્ધ પેન્શન વિશે પૂછ્યું તો ખબર પડી કે બાને ₹1,200 મળે. પણ ધનાભાની આંખો અને હાથની ફિંગરપ્રિન્ટની સમસ્યાને કારણે તેમને પૈસા મળતા બંધ થઈ ગયા. જો કે આ એકલા ધનાભાની વાત નથી. ઘણા વડિલોને આંગળીઓની છાપ નથી આવતી એના કારણે એ લોકો કહે એમ, “મોદીના બારસો” મળતા બંધ થઈ ગયા.
મોદીના બારસો આવા જરૃરિયાતવાળા સુધી પહોંચે એ જરૃરી. ખેર આવા અંતરિયાળ વિસ્તારમાં અમે પહોચી શક્યા ને જરૃરિયાતવાળા પરિવારોને ટકો કરી શક્યા એનો રાજીપો.. અમે ઊભા થયા ને બાએ કહ્યું, “તમને ભાળી લીધા તે હવે જીવ ગતે જાહે..”
 |
| The current living condition of Renukaba |
 |
| Renukaba asks VSSM coordinator to get something for Mittal Patel from her pension |
 |
| Renukaba was so happy to meet Mittal Patel |
No comments:
Post a Comment